Συντάξεις Χηρείας: Προβλήματα και Ανισότητες στο Ασφαλιστικό Σύστημα
Η πλειονότητα των συντάξεων χηρείας βρίσκεται σε μια «γκρίζα ζώνη» του ασφαλιστικού συστήματος. Οι αποδοχές είναι σε επίπεδα που θυμίζουν περισσότερο χαρτζιλίκι, με τους δικαιούχους να χαρακτηρίζονται συχνά ως οφειλέτες του ΕΦΚΑ, καλούμενοι να επιστρέψουν ποσά που θεωρούνται «αχρεωστήτως καταβληθέντα».Υπάρχουν διαφορετικές ρυθμίσεις για τους συνταξιούχους του αστικού τομέα και εντελώς άλλες για τους αγρότες.
Ενώ υπάρχουν ανισότητες και διαφοροποιήσεις σε άλλες ασφαλιστικές διατάξεις, οι κανόνες που διέπουν τις συντάξεις λόγω θανάτου καταρρίπτουν κάθε έννοια «ασφάλειας δικαίου». Για παράδειγμα,οι δικαιούχοι πριν από το 2016 λαμβάνουν διαφορετικά ποσά από εκείνους που υπάγονται στον νόμο Κατρούγκαλου (ν.4387/16). Η απώλεια στον αστικό τομέα αντιμετωπίζεται διαφορετικά από την αντίστοιχη στον αγροτικό τομέα.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι πολλοί νόμοι δεν εφαρμόζονται σωστά. Σύμφωνα με τη νομοθεσία, οι συντάξεις χηρείας θα πρέπει να ανέρχονται στο 70% της σύνταξης του εκλιπόντος ασφαλισμένου. Με την πάροδο τριών ετών ή στην περίπτωση εργασίας ή νέας συνταξιοδότησης εξ ιδίου δικαιώματος, η σύνταξη περιορίζεται στο μισό (35%). Ωστόσο, υπάρχει κατώφλι στα 436 ευρώ για 20ετή ασφάλιση (410 ευρώ για 15ετή). Αν δεν υπάρχει καν 15ετής ασφάλιση, τότε η σύνταξη περιορίζεται στο ποσό της ανασφάλιστης ηλικιωμένης (409 ευρώ σήμερα).
Παρά τις διατάξεις αυτές (νόμος 4499/17), ο ΕΦΚΑ συνεχίζει να εκδίδει πολλές φορές συντάξεις κάτω από αυτά τα όρια. Ιδιαίτερα στους αγρότες παρατηρείται μεγάλη αδικία: ένας παλαιός ασφαλισμένος του ΟΓΑ με αποδοχές γύρω στα 400 ή 440 ευρώ μπορεί εύκολα να δει τη σύνταξη χηρείας του κάτω από τον καθορισμένο πήχη. Αυτό συμβαίνει κυρίως όταν ο/η δικαιούχος έχει ήδη δική του σύνταξη ή εργάζεται.
Προβλήματα στους Παλαιούς Συνταξιούχους
Οι παλιοί συνταξιούχοι προτού εφαρμοστεί ο νόμος το 2016 αντιμετωπίζουν επίσης σοβαρά προβλήματα. Στον αγροτικό τομέα ειδικότερα, οι χαμηλές αποδοχές των παλαιών ασφαλισμένων οδηγούν σε εξευτελιστικά ποσά ως σύνταση λόγω θανάτου καθώς εξαιρούνται των διατάξεων του νόμου 4499/16.
“Από τη στιγμή που ο νόμος προβλέπει επανακαθορισμό των συντάξεων και ισχύς αυτών από την αρχή της χρονιάς”, επισημαίνει ο γνωστός εργατολόγος Δημήτρης Μπούρλος στο iEidiseis.gr. “Θα πρέπει επίσης να επανακαθοριστούν και οι συντάξεις χηρείας”. Σε περίπτωση που η νέα παροχή πέσει κάτω από τα ισχύον πλαφόν θα πρέπει να επιστραφούν αναδρομικά οι διαφορές.
Διαδικασία Επανυπολογισμού
Mέσω της διαδικασίας επανυπολογισμού σύμφωνα με τον ν.4387/16 έχουν προκύψει “προσωπικές διαφορές”, γεγονός που έχει στερήσει τις ετήσιες αναπροσαρμογές στους συγκεκριμένους συνταξιούχους εδώ και τρία χρόνια.
- a) Όταν οι εισφορές ήταν υψηλότερες του 20% (κυρίως στις ΔΕΚΟ).
- b) Στις περιπτώσεις Βαρύτητας & Ανθυγιεινότητας (ΒΑΕ).
- c) Όταν υπήρχε χρόνος ασφάλισης άνω των τριάντα πέντε ετών χωρίς προσαύξηση για περισσότερα έτη ασφάλισης.
Aναποτελεσματικότητα Νόμων
Mία διάκριση που δεν εφαρμόζεται αφορά την περίπτωση Β΄ της παραγράφου τέσσερα άρθρου δώδεκα ν.4387/2016 όπου προστίθενται συγκεκριμένες πρόνοιες σχετικά με τα κατώτερα όρια στις πληρωμές λόγω θανάτου ανάλογα με τα έτη ασφάλισης.
Στην περίπτωση ύπαρξης παιδιών δικαιοδόχων υπολογίζεται συνολικά η σύνταση ανάλογα με τα έτη ασφάλισης ενώ στην περίπτωση δύο γονιών δεν μπορεί το ποσό αυτό να είναι λιγότερο από ένα καθορισμένο όριο.
Τέλος σημειώνεται ότι όταν παρέχεται κατώτερο όριο σε κάποιον επιζών σύζυγο αυτόματα ισχύουν όλες αυτές οι πρόνοιες όπως περιγράφονται παραπάνω.