Η Παγίδα της Ντοπαμίνης

Είναι αργά τη νύχτα και βρίσκεσαι στο κρεβάτι σου,κρατώντας το κινητό σου,περιηγούμενος σε βίντεο,memes ή τίτλους ειδήσεων. «Άλλο ένα post, άλλη μια ανανέωση». Το σκρολάρισμα συνεχίζεται σχεδόν μηχανικά – έχεις εισέλθει στη διαδικασία του “doom-scrolling”. Μόνο όταν τελικά αφήσεις το τηλέφωνο συνειδητοποιείς τι συνέβη: ο μηχανισμός επιβράβευσης του εγκεφάλου σου, που έχει εξελιχθεί για να μας διατηρεί ζωντανούς, έχει παραδοθεί σε εφαρμογές που έχουν σχεδιαστεί για να μας κρατούν εθισμένους.

Κεντρικός παράγοντας σε αυτή τη διαδικασία είναι η ντοπαμίνη, ο νευροδιαβιβαστής που δεν προσφέρει ευχαρίστηση αλλά δημιουργεί την επιθυμία για αυτήν. Είναι εκείνη που μας παρακινεί να αναζητούμε νέες εμπειρίες και να κυνηγάμε στόχους.

Από τον Προϊστορικό Κυνηγό στα Ψηφιακά Παιχνίδια

Η ντοπαμίνη υπήρξε καθοριστική για την επιβίωσή μας ως είδος: ενίσχυε την αναζήτηση τροφής και προστασίας. Σήμερα όμως έχει μετατραπεί σε εργαλείο χειραγώγησης από εφαρμογές που χρησιμοποιούν τεχνικές «μεταβλητής επιβράβευσης» – παρόμοια με τα ψηφιακά παιχνίδια καζίνο. Δεν λαμβάνουμε ανταμοιβή κάθε φορά που σκρολάρουμε αλλά περιστασιακά: ένα like ή ένα σχόλιο μπορεί να είναι αρκετό. Αυτή η απρόσμενη ανταμοιβή κρατά τον εγκέφαλο ενεργό και τους χρήστες κολλημένους στις οθόνες τους.

Με τον χρόνο,αυτή η διαδικασία οδηγεί σε νευροπλαστικότητα: το ίδιο ερέθισμα προκαλεί ολοένα λιγότερη αντίδραση. Αυτό οδηγεί σε μόνιμη κατάσταση ανικανοποίητης επιθυμίας που καταναλώνει χρόνο και ενέργεια. Χρειαζόμαστε όλο και περισσότερα ερεθίσματα για να βιώσουμε την ίδια ευχαρίστηση.

Έτσι δημιουργείται ο «κύκλος της ντοπαμίνης»: Επιθυμία → Αναζήτηση → Άμεση Ικανοποίηση → Αίσθηση Κενού → Επανάληψη.

Η Παγίδα της Ντοπαμίνης δεν Είναι Αδιέξοδο

Το ίδιο νευρωνικό σύστημα που μας ωθεί στο ασταμάτητο σκρολάρισμα μπορεί επίσης να προάγει τη δημιουργικότητα και τη μάθηση αν επανακατευθυνθεί σωστά.

Eπανεξέταση των Ενστίκτων από το Ευτελές στο Ουσιαστικό

Aυτό το μονοπάτι της ντοπαμινεργικής δραστηριότητας είναι υπεύθυνο όχι μόνο για τις καταναγκαστικές συμπεριφορές αλλά επίσης για την περιέργεια και την πνευματική αναζήτηση. Δεν πρόκειται λοιπόν για λάθος σύστημα αλλά μάλλον για λανθασμένη κατεύθυνση των κινήτρων μας.

Η λύση δεν βρίσκεται στην καταστολή αυτών των παρορμήσεων αλλά στην επαναπλαισίωσή τους μέσω συγκεκριμένων βημάτων:

• anagnorisi ton aftomaton vrochon: Σε ποιες συνθήκες στρεφόμαστε στον εύκολο ερεθισμό; Η βαρεμάρα ή η αποφυγή δυσάρεστων υποχρεώσεων μπορούν να πυροδοτήσουν αυτοματισμούς οι οποίοι εκτρέπουν τη δημιουργική ικανότητα.
• Metaschimatismos xoris apothesi: Οι παρόρμησεις δεν πρέπει απλώς να αποφεύγονται· μπορούν επίσης να μεταμορφωθούν ώστε αντί γι’ αυτόν τον αυτοματισμό με το κινητό σας μπορείτε πάλι με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσατε ίσως ανοίξετε ένα βιβλίο ή μια ενδιαφέρουσα ιστοσελίδα.
• Epanekpaidefsi tis periergias: Η περιέργεια μοιράζεται τις ίδιες νευρωνικές διαδρομές με τις παρορμήσεις· εξερεύνηση χωρίς προσδοκία άμεσης ανταμοιβής μπορεί πραγματικά να φέρει νόημα στη ζωή σας αντί εξάρτησης από τα ψηφιακά μέσα.

Tα Ερωτήματα γύρω από την Ελευθερία: Τι Πραγματικά Τροφοδοτεί το “Θέλω” σας;

Aπελευθέρωση από τον κύκλο της ντοπαμίνης απαιτεί όχι μόνο θέληση αλλά κυρίως επανακαθορισμό στόχων.
Το επόμενο ερέθισμα θα μπορούσε κάλλιστα να είναι μια ευκαιρία:
Όχι απλά ενδώσεις ή αντιστάσεις στις προκλήσεις του κόσμου γύρω σου,
αλλά διερεύνησε:
Μπορώ άραγε αυτή τη φλόγα της επιθυμίας μου προς κάτι πιο εποικοδομητικό;

the brain will seek reward nonetheless; the question is who defines it—yourself or the algorithm?