Τι καθορίζει την αληθινή «καλοσύνη»;

Γιατί ορισμένοι άνθρωποι φαίνεται να δρουν αποκλειστικά με γνώμονα το προσωπικό τους συμφέρον, ενώ άλλοι επιλέγουν να ακολουθούν το ηθικά σωστό, ακόμα και όταν αυτό είναι δύσκολο ή κοινωνικά ανεπιθύμητο; Η έννοια της ηθικής είναι συχνά υποκειμενική και εξαρτάται από το πλαίσιο.Παρ’ όλα αυτά,ψυχολόγοι έχουν προσπαθήσει εδώ και χρόνια να κατανοήσουν τις ρίζες της ηθικής συμπεριφοράς. Ένας από τους πρωτοπόρους σε αυτόν τον τομέα ήταν ο Λόρενς Κόλμπεργκ, ο οποίος δημιούργησε ένα σημαντικό αλλά ελλιπές μοντέλο έξι σταδίων για την ηθική ανάπτυξη.

Σύμφωνα με τον Κόλμπεργκ, οι άνθρωποι προχωρούν (ή δεν προχωρούν) μέσα από αυτά τα στάδια καθώς εξελίσσονται, αναπτύσσοντας μια ολοένα πιο περίπλοκη κατανόηση της ηθικής.

Κατηγορίες Ηθικότητας

Τα στάδια διαρθρώνονται σε τρεις κύριες κατηγορίες: προ-συμβατική, συμβατική και μετα-συμβατική ηθικότητα.

Προ-Συμβατική Ηθικότητα

• Στάδιο 1: Αποφυγή τιμωρίας
  Σε αυτό το στάδιο,οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται την ηθική ως απλή αποφυγή ποινών. Το “κακό” είναι ό,τι οδηγεί σε τιμωρία. Για παράδειγμα, αν κλέψεις ένα αυτοκίνητο θα πας φυλακή – άρα αποφεύγεις την κλοπή. Δεν υπάρχει καμία συνειδητοποίηση του πώς οι πράξεις επηρεάζουν τους άλλους ή κάποια βαθύτερη αντίληψη του «σωστού». Οι κανόνες γίνονται σεβαστοί μόνο όσο μπορούν να επιβάλουν συνέπειες.
• Στάδιο 2: Τι μπορώ να κερδίσω;
  Εδώ αναγνωρίζεται ότι οι άλλοι έχουν ανάγκες μόνο στο βαθμό που αυτές μπορούν να χρησιμοποιηθούν προς όφελος του ατόμου. Η ηθική γίνεται μια μορφή συναλλαγής: το σωστό είναι αυτό που φέρνει ανταμοιβές.

Συμβατική Ηθικότητα

• Στάδιο 3: Ο κοινωνικός καθρέφτης των αξιών
  Σε αυτή τη φάση αρχίζει να έχει σημασία τι πιστεύει ο κόσμος γύρω μας. Το «καλό» εξαρτάται από τις κοινωνικές αντιλήψεις και οι άνθρωποι προσπαθούν να φαίνονται θετικοί για καλύτερες σχέσεις με τους άλλους.
• Στάδιο 4: Διατήρηση της κοινωνικής συνοχής
  Εδώ γίνεται ένα βήμα ωριμότητας καθώς κατανοείται ότι οι νόμοι υπάρχουν όχι μόνο για αξιολόγηση αλλά για τη διατήρηση της τάξης στην κοινωνία. Αν κάποιος παραβεί έναν νόμο μπορεί όλοι τελικά να παραβαίνουν – κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει στην κατάρρευση του συστήματος.

Μετα-Συμβατική Ηθικότητα

• Στάδιο 5: Νόμοι προς όφελος όλων
  Στην πέμπτη φάση διαχωρίζεται πλέον ο νόμος από την προσωπική η moralità . Οι νόμοι θεωρούνται ως συμφωνίες μεταξύ των ανθρώπων που πρέπει ενδεχομένως ν’ αλλάξουν αν δεν εξυπηρετούν όλους ισομερώς.
• Στάδιο 6: Παγκόσμιες Αρχές
  Αυτό το στάδιο σπανίως επιτυγχάνεται καθώς απαιτεί πλήρη ανάπτυξη ενός προσωπικού συστήματος αξιών όπως δικαιοσύνη και ισότητα χωρίς ανάγκη νομιμότητας ή κοινωνικών πιέσεων για καθοδήγηση στη συμπεριφορά μας.

Kριτικές στο Μοντέλο του Κόλμπεργκ

Aν και έχει μεγάλη αξία ,υπάρχουν αρκετές επικρίσεις σχετικά με τη μέθοδό του:

• Οι συμμετέχοντες αξιολογούνταν μέσω υποθετικών διλημμάτων αντί πραγματικών περιστατικών.
• Η έρευνα αγνοεί τον αυθαίρετο χαρακτήρα των αποφάσεων , όπου πολλές φορές ενεργούμε πρώτα κι έπειτα δικαιολογούμε τις πράξεις μας.
• Το μοντέλο εστιάζει υπερβολικά στη δικαιοσύνη , παραλείποντας άλλες σημαντικές αξίες .
• Δεν εφαρμόζεται ισοδύναμα σε όλες τις πολιτισμικές ομάδες .
• Η αρχική έρευνα βασίζεται κυρίως σε άνδρες , γεγονός που έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις σχετικά με τα αποτελέσματα όσον αφορά τις γυναίκες .

  Aνεξάρτητα από αυτές τις αδυναμίες , παρέχει έναν πολύτιμο καθρέφτη στον οποίο καλούμαστε όλοι εμείς ν’ αναλογιστούμε πού βρισκόμαστε όσον αφορά την έννοια του «καλού». Στον κόσμο όπου όλοι προσπαθούν είτε πραγματικά είτε ψευδώς ν’ αποδειχτούν καλοί , λίγη αυτογνωσία μπορεί ν’ αποδειχθεί χρήσιμη ως πρώτο βήμα προς μια πιο ώριμη κι ολοκληρωμένη προσέγγιση στην ζωή μας.