Συγκίνηση και Ιστορία: Οι Φωτογραφίες των 200 Ηρώων της Καισαριανής

Ο ελληνικός λαός παρακολουθεί με έντονη συγκίνηση τις τελευταίες εξελίξεις σχετικά με την ανακάλυψη φωτογραφιών που απεικονίζουν τη θυσία των 200 κομμουνιστών, οι οποίοι εκτελέστηκαν από τους ναζί την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.

Από τη στιγμή που οι φωτογραφίες εντοπίστηκαν στην ομάδα Facebook «Greece Archives of WWII» και προσφέρθηκαν προς πώληση στο eBay το περασμένο Σάββατο, η επιθυμία για δημόσια απόκτησή τους από την Ελλάδα αυξήθηκε κατακόρυφα. Το υπουργείο Πολιτισμού αντέδρασε γρήγορα, έστω και δύο ημέρες αργότερα, προκειμένου να αποτρέψει τον κίνδυνο τα ιστορικά ντοκουμέντα να καταλήξουν σε ιδιώτη.

Επιβεβαίωση Γνησιότητας

Σύμφωνα με πληροφορίες από το Υπουργείο Πολιτισμού, ειδικοί θα επισκεφθούν τον συλλέκτη στη Γάνδη του Βελγίου για να αξιολογήσουν την αυθεντικότητα και τη νομιμότητα των φωτογραφιών. Αν διαπιστωθεί ότι είναι γνήσιες και νόμιμα αποκτημένες, το υπουργείο θα προχωρήσει άμεσα στις απαραίτητες διαδικασίες για την αγορά τους.

Πριν όμως συμβεί αυτό,θα πρέπει πρώτα οι φωτογραφίες να χαρακτηριστούν ως μνημεία σύμφωνα με τις νομικές απαιτήσεις ώστε το ελληνικό κράτος να μπορέσει να διεκδικήσει τα δικαιώματά του.

Ταυτοποιήσεις Εκτελεσθέντων

Το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας ανακοίνωσε ότι έχει ήδη ταυτοποιήσει δύο εκ των εκτελεσθέντων που εμφανίζονται στις εικόνες. Αυτή η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία καθώς οι περισσότεροι από αυτούς ήταν μέλη ή στελέχη του κόμματος που οδηγήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα ως αντίποινα κατά της αντίστασης στους Ναζί.

Σύμφωνα με δημοσίευμα στον ιστότοπο 902.gr, φαίνεται πως σε μία από τις εικόνες αναγνωρίζονται ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης και ο Δημήτρης Παπαδόπουλος. Ο πρώτος διακρίνεται φορώντας λευκό πουκάμισο ενώ ο δεύτερος είναι ποντιακής καταγωγής.

Βιογραφικά Στοιχεία

• Θρασύβουλος Καλαφατάκης:
• (30 ετών): Γεννήθηκε το 1914 στον Πλατανιά Χανίων. Ήταν γεωργός και γαλακτοπαραγωγός. Ενεργό μέλος του ΚΚΕ ήδη από νεαρή ηλικία.
• (Δράση):: Συνελήφθη πολλές φορές λόγω της πολιτικής του δράσης κατά τη διάρκεια της δικτατορίας Μεταξά.
• Δημήτρης Παπαδόπουλος:
• (Καταγωγή):: Προερχόμενος από τον Πόντο ήταν γνωστός οικοδόμος και συνδικαλιστής στην Ελλάδα μετά το 1922-1924.
• (Δράση):: Συνελήφθη κατά τη διάρκεια αντιστασιακών ενεργειών εναντίον της μοναρχοφασιστικής κυβέρνησης πριν παραδοθεί στους Γερμανούς το 1941.

Pροεδρική Παρέμβαση για Διατήρηση Ιστορίας

Ο Πρόεδρος της Βουλής Νικήτας Κακλαμάνης δήλωσε ότι αν κι αυτή δεν είναι αρμοδιότητα της Βουλής αλλά του Υπουργείου Πολιτισμού, η Βουλή θα προσπαθήσει μέσω ευελιξίας στη διαδικασία αγοράς των φωτογραφιών ώστε αυτές να διασωθούν ως κομμάτι συλλογικής μνήμης χωρίς εμπορική εκμετάλλευση. Θα ζητήσει επίσης εξουσιοδότηση για έλεγχο γνησιότητας καθώς και διερεύνηση πιθανών διεθνών κανονισμών σχετικά με τέτοιες πωλήσεις μέσω ηλεκτρονικών πλατφορμών όπως η eBay.

Η Εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή: Ένα Μαύρο Κεφάλαιο της Ιστορίας

Σχετικά με την πώληση φωτογραφιών που σχετίζονται με εγκλήματα πολέμου, ο Πρόεδρος της Βουλής απάντησε στο αίτημα του Αλέξη Τσίπρα για την αγορά τους από το Ίδρυμα της Βουλής για τη Δημοκρατία και τον Κοινοβουλευτισμό, δηλώνοντας ότι αυτό δεν είναι εφικτό λόγω έλλειψης αυτοτελούς προϋπολογισμού του Ιδρύματος.

Αντιθέτως, επαίνεσε τον Δημήτρη Κουτσούμπα, γενικό γραμματέα του ΚΚΕ, για την πρωτοβουλία του να ζητήσει άμεση διακοπή της ηλεκτρονικής δημοπρασίας. Ο Tim de Craene, ιδιοκτήτης της ιστοσελίδας crain’s Militaria και πωλητής των φωτογραφιών που απεικονίζουν τις εκτελέσεις στην Καισαριανή, ανέφερε ότι περιμένει επικοινωνία από το ελληνικό κράτος και τόνισε τη σημασία σεβασμού της «νομικής κυριότητας» επί αυτών.

«Σήμερα το πρωί αποφάσισα να σταματήσω τις δημοπρασίες στο eBay σχετικά με τις φωτογραφίες αυτές. Κατανοώ πλήρως τη σοβαρότητα αυτού του υλικού και σοκαρίστηκα από τον βανδαλισμό ενός μνημείου χθες»,δήλωσε ο de Craene σε συνέντευξή του στην Καθημερινή.Προσέθεσε ότι έχει δεχθεί πολλές προτάσεις από συλλέκτες αλλά δεν έχει ληφθεί καμία απόφαση πώλησης μέχρι στιγμής.

Ο Tim de Craene διαχειρίζεται μια πλατφόρμα που ειδικεύεται σε έγγραφα και νομίσματα σχετιζόμενα με τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το Υπουργείο Πολιτισμού αναφέρθηκε στη διαδικασία τεκμηρίωσης αυθεντικότητας των φωτογραφιών λέγοντας πως η κυκλοφορία τους είναι ένα γνωστό θέμα μεταξύ ιστορικών.

Το Δράμα Στην Καισαριανή

Στις 1 Μαΐου 1944 οι γερμανικές δυνάμεις εκτέλεσαν 200 Έλληνες κομμουνιστές στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής — ένα γεγονός που σημάδεψε την περίοδο κατοχής στην Ελλάδα. Η μαζική αυτή εκτέλεση ήταν αντίποινα για τις ενέργειες των ανταρτών του ΕΛΑΣ μετά τη δολοφονία ενός γερμανικού αξιωματικού λίγες ημέρες νωρίτερα.

Η Επιλογή Του Σκοπευτηρίου

Το Σκοπευτήριο επιλέχθηκε στρατηγικά λόγω εγγύτητας προς την Αθήνα και είχε ήδη χρησιμοποιηθεί ως τόπος εκτελέσεων κατά τη διάρκεια κατοχής. Οι Ναζί ήθελαν να στείλουν ένα σαφές μήνυμα στους αντάρτες: κάθε επίθεση θα αντιμετωπιστεί με σφοδρότητα.

Ποιοι Ήταν οι «200»

Pleonasm of the executed were political prisoners who had been detained before and during the German occupation; many were members of the KKE and EAM who had previously been arrested by the Metaxas dictatorship’s forces.

The Execution of General Krech

The attack on General franz Krech by ELAS forces on April 27th led to his death and was a significant blow to German authority in southern Greece. Following this event,Nazi authorities announced that they would execute 200 prisoners as a form of retaliation against resistance actions in the region.

The Announcement of Retaliation Measures

A few days after this attack on their ranks, Nazi officials declared that they would carry out these executions as a means to instill fear among local populations and suppress any further resistance efforts from groups like EAM/ELAS.

Στις 1 Μαΐου 1944, κατά τη διάρκεια μιας επιδρομής, δολοφονήθηκε ανηλεώς ένας Γερμανός στρατηγός και τρεις συνεργάτες του. Πολλοί Γερμανοί στρατιώτες τραυματίστηκαν. Ως αντίποινα, δόθηκε εντολή για: τον εκτελεστικό θάνατο 200 Κομμουνιστών την ίδια ημέρα. Επίσης, διατάχθηκε ο θάνατος όλων των ανδρών που θα συναντούσαν τα γερμανικά στρατεύματα στην οδό Μολάων προς Σπάρτη, έξω από τα χωριά. Υπό την πίεση αυτού του εγκλήματος, Έλληνες εθελοντές σκότωσαν αυτοβούλως άλλους 100 κομμουνιστές.«Ο Στρατιωτικός Διοικητής Ελλάδος».

Η ανακοίνωση αυτή διανεμήθηκε και σε φυλλάδια από τις γερμανικές αρχές κατοχής. Οι οργανώσεις του ΕΑΜ και της Κομματικής Οργάνωσης Αθηνών του ΚΚΕ προσπάθησαν να τους σώσουν μέσω συνδικαλιστικών και φοιτητικών δράσεων, ενώ υπήρξε επίσης μια αποτυχημένη ένοπλη παρέμβαση από τον ΕΛΑΣ. Ψηφίσματα σωματείων ζητούσαν τη σωτηρία των μελλοθανάτων και συγκεντρώσεις συγγενών πραγματοποιήθηκαν στη Μητρόπολη. Ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός προσευχόταν στο διαμέρισμά του για τη σωτηρία τους και όταν εμφανίστηκε μπροστά στις απελπισμένες γυναίκες είπε: «Δεν μπορώ να κάνω τίποτα και το μόνο που μου απομένει είναι να παρακαλώ τον Θεό».

Η εκτέλεση των 200 κρατουμένων πραγματοποιήθηκε το πρωί της Πρωτομαγιάς στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής με χρήση οπλοπολυβόλων· οι σοροί μεταφέρθηκαν στο Γ΄ Νεκροταφείο Αθηνών όπου τάφηκαν σε ατομικούς τάφους. Μεταξύ αυτών ήταν ο Ναπολέων Σουκατζίδης από τη Μικρά Ασία (διερμηνέας) καθώς και ο Αντώνης Βαρθολομαίος, στελέχη του ΚΚΕ που ξεχώρισαν για την αυτοθυσία τους αρνούμενοι να επιτρέψουν την εκτέλεση άλλου στη θέση τους όπως προτάθηκε από τον Γερμανό διοικητή Καρλ Φίσερ στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου. Εκτελέστηκε επίσης ο πρώην βουλευτής του ΚΚΕ Στέλιος Σκλάβαινας.

Το βάρος της μνήμης – Μια θηριωδία αντιποίνων που δεν ξεχνιέται

Ακόμη σήμερα, 82 χρόνια μετά τα γεγονότα αυτά, η εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή θεωρείται σημείο αναφοράς της ελληνικής Αντίστασης καθώς συμβολίζει τη θυσία κατά της ναζιστικής κατοχής.

Οι μέχρι πρότινος αδημοσίευτες φωτογραφίες από την εκτέλεση που δημοπρατήθηκαν στο εξωτερικό προκάλεσαν συγκίνηση στη δημόσια σφαίρα αλλά και αντιδράσεις για την επιστροφή τους στην Ελλάδα ως ιστορικά τεκμήρια.

Η εκτέλεση αυτή δεν ήταν απλά μια πράξη βίας αλλά μια συνειδητή επιλογή των γερμανικών δυνάμεων κατοχής ώστε να τιμωρήσουν και να τρομοκρατήσουν τόσο τους αντιστασιακούς όσο και την ελληνική κοινωνία γενικότερα. Η θυσία αυτών των ανθρώπων παραμένει ένα μόνιμο σύμβολο αντίστασης στους αγώνες κατά της τυραννίας.

Ο ήρωας Ναπολέων Σουκατζίδης

Ο Ριζοσπάστης αφηγείται την ιστορία της εκτέλεσης των κομμουνιστών στην Καισαριανή καθώς επίσης αναδεικνύει τον ήρωα Ναπολέοντα Σουκατζίδη που αρνήθηκε πεισματικά να αφαιρεθεί από τη λίστα με τις καταδικασμένες ψυχές αν αυτό σήμαινε ότι κάποιος άλλος θα έπρεπε να πάρει τη θέση του.
Οι νέες φωτογραφίες δεν αλλάζουν τα γεγονότα αλλά επαναδιαμορφώνουν το πώς τα βλέπουμε φέρνοντας πιο κοντά εκείνη τη φράση πριν πέσουν οι πυροβολισμοί: «Ζήτω η Ελλάδα! Ζήτω η ελευθερία!»

Το ανακοινωθέν της εκτέλεσης

Tην Πρωτομαγιά ’44 οι δυνάμεις κατοχής αποφασίζουν σε αντίποινα για τον φόνο ενός Γερμανού στρατηγού μαζί με το επιτελείο του ότι θα πρέπει να πληρώσουν με αίμα 200 κομμουνιστές στον τόπο μαρτυρίου τους – το σκοπευτήριο Καισαριανής – αφού προηγούμενα είχαν συλλεχθεί κυρίως πρώην κρατούμενοι στην Ακροναυπλία ή εξόριστοι στην Ανάφη.
Λίγες μέρες νωρίτερα είχαν δημοσιεύσει μέσω τύπου τις προθέσεις τους αναφέροντας: «Την 27/4/1944 κομμουνιστικές συμμορίες…».

Λαϊκή κινητοποίηση

Kανείς δεν αγνόησε αυτό το έγγραφο ειδικά οι αντιστασιακές οργανώσεις όπως το ΚΚΕ κι ΕΑΜ καλώντας ξανά σε μαζική κινητοποίηση ενάντια στον κατακτητή.
Μετά την ανακοίνωση άρχισε μία μεγάλη λαϊκή κίνηση για αποτροπή αυτής της σφαγής:
– Οι οργανώσεις κυκλοφόρησαν χιλιάδες τρικ καλώντας όλους σε δράση,
– εργάτες σταμάτησαν δουλειές,
– συγκεντρώσεις έγιναν στα υπουργεία απαιτώντας παρέμβαση,
– φοιτητές κατέβηκαν στους δρόμους ενάντια στη τρομοκρατία.

“Στην κατάσταση αυτή,” λέει ο Βαρνάβας Μπαρτζιώτας “στις τελευταίες μέρες πριν τις δολοφονίες…”

Η Θυσία του Ναπολέοντα Σουκατζίδη

Στον κατάλογο των μελλοθανάτων, ο αριθμός 71 φέρει το όνομα του Ναπολέοντα Σουκατζίδη. Η φωνή εκείνου που έχει αναλάβει το βαρύ καθήκον να διαβάσει τα ονόματα των αυριανών εκτελεσμένων ακούγεται, όταν ξαφνικά παρεμβαίνει ο διοικητής του στρατοπέδου: «Όχι εσύ! Όχι εσύ Ναπολέων!». Ωστόσο, ο Σουκατζίδης δεν ήταν από τους ανθρώπους που θα θυσίαζαν άλλους για να σώσουν τη ζωή τους. Η απάντησή του αποτελεί ένα αιώνιο σύμβολο αυτοθυσίας και ηρωισμού: «Αποδέχομαι τη ζωή, κύριε διοικητά, με την προϋπόθεση ότι δεν θα την πάρω από άλλο κρατούμενο. Μόνο αν η θέση μου παραμείνει κενή!».

Ο εχθρός δεν είχε σκοπό να κάνει τέτοιες παραχωρήσεις. Έπρεπε να οδηγηθούν 200 κομμουνιστές στο εκτελεστικό απόσπασμα και ο Σουκατζίδης αποφάσισε να ακολουθήσει τους συντρόφους του στην τελευταία τους πορεία. Ο Ναπολέων έφυγε προς τον θάνατο αλλά κέρδισε μια θέση στις καρδιές των Ελλήνων ως ένας από τους ήρωές τους.

«Ζήτω η Ελλάδα, ζήτω η λευτεριά» φώναξαν οι 200 κομμουνιστές καθώς οδηγήθηκαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής – γνωστό αργότερα ως «Θυσιαστήριο της Λευτεριάς» – το πρωί της Πρωτομαγιάς του ’44. Εκεί χωρίστηκαν σε ομάδες των είκοσι και στην τελευταία ομάδα τοποθετήθηκε ο Σουκατζίδης για να λειτουργήσει ως μεταφραστής.

Η πρώτη ομάδα στάθηκε απέναντι στα όπλα και τότε ο επικεφαλής των Γερμανών γύρισε προς τον Σουκατζίδη: «Ρώτησέ τους αν έχουν κάτι να πουν».Ο μεταφραστής μετέφερε την ερώτηση στους καταδικασμένους και αυτοί απάντησαν ενωμένοι: «Ζήτω η Ελλάδα! Ζήτω η λευτεριά!» Αμέσως μετά τα πολυβόλα άρχισαν να θερίζουν τις ζωές τους.

Στην επόμενη σειρά οι κατακτητές υποχρέωσαν αυτούς που απομένουν να φορτώσουν τα πτώματα στα αυτοκίνητα πριν πάρουν τη θέση τους απέναντι στο εκτελεστικό απόσπασμα. Αυτή η διαδικασία επαναλήφθηκε πολλές φορές μέχρι που κανείς δεν είχε απομείνει ζωντανός από εκείνη την ομάδα των 200.

Λίγο πριν αντικρίσουν τον θάνατο κατά τη διάρκεια της μεταφοράς στο σημείο εκτέλεσης, πολλοί κατάφεραν να γράψουν σύντομα μηνύματα στους αγαπημένους τους και τα πέταξαν στους δρόμους της Αθήνας γεμάτοι ανθρωπιά και πόθο για ζωή.Ο Μήτσος Ρεμπούτσικας έγραψε: «Όταν κάποιος δίνει τη ζωή του για ανώτερα ιδανικά, ποτέ δεν πεθαίνει», ενώ ο Νίκος Μαριακάκης συμπλήρωσε: «Καλύτερα νεκρός στον αγώνα για λευτεριά παρά ζωντανός σκλάβος». Ο Κώστας Τσίρκας σημείωσε χαρακτηριστικά: «Πρωτομαγιά.Χαιρετισμούς σε όλους μας στη μάχη», ενώ ο εργάτης Σάββας Σαββόπουλος δήλωσε περήφανα ότι ούτε στιγμή δε χάσαμε την πίστη μας στη νίκη της σοσιαλιστικής ιδέας.

Να απελευθερώσουμε την πατρίδα

Mια σημαντική λεπτομέρεια σχετικά με τις εκτελέσεις αυτών των 200 κομμουνιστών είναι ότι μόλις ενημερώθηκε το ΚΚΕ για το προγραμματισμένο έγκλημα προσπάθησε ενεργά να σώσει αυτούς που είχαν καταδικαστεί σε θάνατο.
«Συζητήσαμε στην Επιτροπή Πόλης», ανέφερε αργότερα o Β. Μπαρτζιώτας ,«την πιθανότητα διάσωσης αυτών των συντροφικών ψυχών». Την ημέρα αυτή οι δυνάμεις ΕΛΑΣ βρίσκονταν σε επιφυλακή μαζί με τον λαό της Καισαριανής αλλά ήταν δύσκολο λόγω ισχυρών γερμανικών δυνάμεων.
Οι πρώτες μας προσπάθειες είχαν σοβαρές συνέπειες… Οι καμπάνες χτυπούσαν πένθιμα καθώς οι σύντροφοί μας έπεφταν γενναία κάτω από τις σφαίρες.»
Αφήσαμε αυτό το μαρτυρικό μέρος γεμάτοι λύπη γιατί δε μπορέσαμε τελικά να σώσουμε κανέναν αλλά μέσα μας αναγεννήθηκε μια ισχυρή θέληση για αγώνα ώστε ν’ απαλλάξουμε την πα homeland from the scourge of fascism and to build a new Greece of labor and freedom.