4 Χρόνια Πολέμου στην Ουκρανία: Μια Σύγκρουση που Αλλάζει τον Χάρτη της Ευρώπης

Σήμερα συμπληρώνονται τέσσερα χρόνια από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, μιας από τις μεγαλύτερες συγκρούσεις μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αυτή η σύγκρουση έχει αναδείξει νέες γεωπολιτικές πραγματικότητες και έχει επαναφέρει στο προσκήνιο την πολιτική της ισχύος, αμφισβητώντας θεμελιώδεις αρχές του Διεθνούς Δικαίου. Η φρίκη των στρατιωτικών επιθέσεων και οι σφοδρές μάχες συνεχίζουν να προκαλούν έναν αυξανόμενο αριθμό θυμάτων τόσο για την Ουκρανία όσο και για τη Ρωσία, τις δύο μεγαλύτερες χώρες της Ευρώπης.

Η κατάσταση είναι δραματική καθώς οι στρατιώτες αποχαιρετούν τους συμπολεμιστές τους με συγκίνηση.

Η Έναρξη της Σύγκρουσης: 24 Φεβρουαρίου 2022

Ο χρόνος γυρίζει πίσω στις 24 Φεβρουαρίου 2022. Εκείνη την ημέρα, ο Ρώσος πρόεδρος ανακοίνωσε μέσω διαγγέλματος την έναρξη μιας «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης», επικαλούμενος την ανάγκη προστασίας περιοχών που ελέγχονταν από αυτονομιστές στο Ντονμπάς. Λίγες μέρες νωρίτερα, η Μόσχα είχε αναγνωρίσει αυτές τις περιοχές ως ανεξάρτητα κράτη.

Στο διάγγελμά του, ο Πούτιν κατηγόρησε τη Δύση για παρεμβάσεις που έχουν ανατρέψει τη διεθνή τάξη όπως είχε διαμορφωθεί μετά τον Β’ΠΠ και ανέφερε παραδείγματα όπως οι επεμβάσεις στη Γιουγκοσλαβία και το Ιράκ. Τόνισε ότι δεν θα επαναλάβει τα λάθη του παρελθόντος σχετικά με την προετοιμασία απέναντι σε πιθανές απειλές.

Ιστορικές Αναφορές και Γεγονότα

Ο Ρώσος πρόεδρος έκανε επίσης αναφορά στη «κοινή ιστορία» Ρώσων και Ουκρανών, υποστηρίζοντας ότι οι πρόγονοί τους είχαν πολεμήσει μαζί κατά των Ναζί στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Κατηγόρησε το σημερινό καθεστώς του Κιέβου για τις συνέπειες της αιματοχυσίας.

“Το κομβικό σημείο ήταν το 2014”: Οι διαδηλώσεις Euromaidan ξεκίνησαν όταν ο τότε πρόεδρος Γιανουκόβιτς αποφάσισε να μην υπογράψει συμφωνίες σύνδεσης με την ΕΕ υπέρ στενότερων σχέσεων με τη Ρωσία. Αυτές οι κινητοποιήσεις οδήγησαν τελικά στην πτώση του Γιανουκόβιτς και στη δημιουργία ενός μεταβατικού καθεστώτος υπό τον Γιάτσενιουκ.

The war in Ukraine is ofen seen as having begun in February of that year when unmarked Russian forces began the occupation of Crimea and Sevastopol…

The Shift too Donbas and the Concept of Novorossiya

The crisis quickly spread from crimea to Donbas as separatist groups sought independence from Ukraine with Moscow’s backing…

Διαδηλώσεις φιλορώσων στο Ντονέτσκ, το 2014 / Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ, EPA

Οι Συμφωνίες του Μινσκ που δεν εκπλήρωσαν τους στόχους τους

Οι συγκρούσεις επιδιώχθηκε να «παγώσουν» μέσω των Συμφωνιών του Μινσκ το 2014 και το 2015, με τη συμμετοχή της Γαλλίας, της Γερμανίας και του ΟΑΣΕ. Ωστόσο, η εφαρμογή τους αποδείχθηκε αδύνατη στην πράξη. Οι συμφωνίες περιλάμβαναν κατάπαυση πυρός, παρακολούθηση της εκεχειρίας από τον ΟΑΣΕ, αποχώρηση ξένων μαχητών και αμνήστευση των ανταρτών. Επίσης προέβλεπαν την παραχώρηση ειδικού καθεστώτος αυτονομίας από την Ουκρανία στις περιοχές του Ντονέτσκ και Λουχάνσκ. Ένα κρίσιμο ζήτημα ήταν ότι η Ρωσία δεν αναφερόταν ως «μέρος της σύγκρουσης», γεγονός που σήμαινε ότι ουσιαστικά δεν δεσμευόταν από τις προβλέψεις αυτές. Καμία από τις δύο συμφωνίες δεν επικυρώθηκε ποτέ και οι εχθροπραξίες επανήλθαν λίγες ώρες μετά την υπογραφή του Μινσκ ΙΙ. Η Άνγκελα Μέρκελ (κεντρική μορφή στη διαδικασία) δήλωσε αργότερα σε συνέντευξή της στο Zeit ότι ήταν απλώς μια στρατηγική για να «δοθεί χρόνος στην Ουκρανία» ώστε να ενισχυθεί πριν τον πόλεμο.

Ο Πρόεδρος Λουκασένκο με τους συμμετέχοντες στη Σύνοδο Κορυφής για την ουκρανική κρίση

Ο πόλεμος στην Ουκρανία: Αναλογίες με τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και οι συνέπειες που αγνόησε η Ρωσία

Tο 2026 φάνηκε καθαρά ότι η ρωσική στρατηγική δεν ήταν εύκολη υπόθεση όπως αρχικά είχε εκτιμηθεί. Παρά τις απώλειες περίπου 20% των εδαφών της χώρας, το Κίεβο αντέτεινε σθεναρή αντίσταση μετατρέποντας τη γρήγορη προέλαση σε έναν αιματηρό πόλεμο φθοράς γεμάτο χαρακώματα. Το καλοκαίρι του 2024 μάλιστα επιχείρησε μια κίνηση αντιπερισπασμού στο Κουρσκ χωρίς σημαντικά αποτελέσματα.

Δύο πρόσωπα ξεχώρισαν στον ουκρανικό στρατό: ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι και ο Βαλέρι Ζαλούζνι. Σύμφωνα με πληροφορίες από το CNN, ο πρόεδρος Ζελένσκι αποτέλεσε άμεσο στόχο για τη Ρωσία καθώς πράκτορες είχαν προσπαθήσει να βρουν τρόπο να τον εξοντώσουν αλλά τελικά παρέμεινε στη χώρα μαζί με την οικογένειά του – κάτι που θυμίζει άλλους ιστορικούς ηγέτες όπως ο Τσόρτσιλ.

Η εικόνα ενός αποφασιστικού ηγέτη που αντιτάσσεται σε μια ισχυρότερη δύναμη ενισχύεται επίσης από τη στήριξη Δύσης αλλά έχει πληγωθεί λόγω διαφωνιών μεταξύ αυτού και στρατηγών όπως ο Ζαλούζνι καθώς επίσης κι εξαιτίας σκάνδαλων διαφθοράς.

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία: Δημιουργώντας νέα εθνική συνείδηση

Κατά τον Άγγελο Συρίγο, καθηγητή Διεθνούς Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, η εισβολή αυτή είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας πιο σαφούς ουκρανικής εθνικής ταυτότητας ανάμεσα στους πολίτες που προηγουμένως είχαν θολές αντιλήψεις σχετικά με την καταγωγή τους.

“Βιετνάμ” της Ρωσίας:

The war in Ukraine has been described as Russia’s “Vietnam,” a conflict that has left the country in a state of stagnation and decline according to Kóstas Yfantís from parapolitika.gr.

Aπώλειες στον πόλεμο

The Center for Strategic and International Studies (CSIS) estimates that since february 2022 approximately 1.2 million Russian soldiers have been killed or injured during the invasion of Ukraine with around 325 thousand fatalities on the battlefield and over seven thousand civilian deaths due to Ukrainian strikes.

The toll is equally severe for Ukraine with estimates suggesting between five hundred thousand to six hundred thousand military personnel have either died or gone missing since the onset of hostilities; civilian casualties are reported at nearly sixteen thousand dead amidst ongoing conflict conditions.

Aποτελέσματα σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΗΕ:

• 3.7 εκατομμύρια: άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει τα σπίτια τους;
• 6.9 εκατομμύρια: πρόσφυγες έχουν φύγει από τη χώρα;
• (12 εκατομμύρια): ανάγκη ανθρωπιστικής βοήθειας;

Η Στροφή στο Παρόν με Αντίκτυπο στο Παρελθόν: Η Βουδαπέστη και η Παγίδα των Εγγυήσεων Ασφαλείας

Σήμερα,με φόντο την προηγούμενη ανάλυση,δύο κρίσιμα ζητήματα ανακύπτουν καθώς πλησιάζουμε στην επίτευξη της ειρηνικής λύσης για την Ουκρανία: το εδαφικό ζήτημα και οι εγγυήσεις ασφαλείας. Είναι δυνατόν η Ουκρανία να αποδεχθεί απώλειες εδάφους που δεν έχει χάσει σε στρατιωτικές συγκρούσεις; Για παράδειγμα, ολόκληρη η περιοχή του Ντονμπάς παραμένει υπό έλεγχο του Κιέβου κατά 10%, κάτι που φαίνεται «αδιανόητο» για την ουκρανική κυβέρνηση να αποδεχθεί.

Από την αρχή της σύγκρουσης, το Κίεβο έχει ξεκαθαρίσει τη σημασία των εγγυήσεων ασφαλείας. Αυτό προκύπτει από το πρώτο διάγγελμα του Ζελένσκι όταν ξέσπασε ο πόλεμος. Το Μνημόνιο της Βουδαπέστης το 1994 είναι ενδεικτικό αυτής της κατάστασης, καθώς η Ουκρανία παρέδωσε τα πυρηνικά όπλα της μετά τη σοβιετική εποχή με αντάλλαγμα τη διατήρηση της εδαφικής ακεραιότητας.

«Το ερώτημα που προέκυψε ήταν ότι υπό την υψηλή εποπτεία, την εγγύηση των ΗΠΑ και της Βρετανίας ετίθετο η εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας. Όταν έγινε η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, ΗΠΑ και Βρετανία δήλωσαν ότι δεν είχαν αναλάβει νομική υποχρέωση, αλλά ηθική», σημείωσε αναφερόμενος στο Μνημόνιο ο Άγγελος Συρίγος.

Ο Αντώνης Κλάψης ανέφερε χαρακτηριστικά ότι «οι συμφωνίες γίνονται για να τηρούνται», προσθέτοντας πως καμία διεθνής εγγύηση δεν είναι αξιόπιστη αν μια χώρα δεν διαθέτει επαρκή δύναμη από μόνη της. «Καμία συμφωνία δεν θα ισχύσει αν τα συμφέροντα που τις υπαγόρευαν έχουν εκλείψει», τόνισε ο ίδιος.

Η παροχή αξιόπιστων εγγυήσεων ασφαλείας είναι καθοριστική ώστε το Κίεβο να εξετάσει έναν δύσκολο συμβιβασμό (που οι ΗΠΑ επιδιώκουν για τον τερματισμό του πολέμου). Αυτή είναι μια κομβική πτυχή οποιασδήποτε πιθανής συμφωνίας σύμφωνα με τον Άγγελο Συρίγο, ο οποίος εξέφρασε αισιοδοξία σχετικά με τις διαδικασίες ειρήνευσης.

«Η Ρωσία φοβάται μια πιθανή εκεχειρία γιατί πιστεύει ότι δε θα μπορέσει να διατηρήσει τα κεκτημένα από τις μάχες μέσω υπογραφών.Από την άλλη πλευρά, η Ουκρανία επιθυμεί άμεσο τέλος στις συγκρούσεις», ανέφερε ο Ά γγελος Συρί γος σχολιάζοντας τους στόχους των κυρίαρχων δυνάμεων.

Ο Αντώνης Κλάψης εκτίμησε πως οι Ού κρονοι μπορεί να αποδεχθούν τον de facto έλεγχο περιοχών όπως η Κριμαία χωρίς επίσημη αλλαγή συνόρων αλλά παραμένο ντας υπό ουσιαστικό ρω σικό έλεγχο στις περιοχές αυτές. «Με τόσα θύματα πίσω τους καμία κυβέρνηση δε θα μπορούσε να παραδώσει περιοχές που βρίσκονται υπό τον έλεγχο τους», είπε χαρακτηριστικά ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Κώστας Υφαντής σχετικά με τις απαιτήσεις για πλήρη ρω σικό έλεγχο του Ντονμπάς.

“Δεν φαίνεται ευοίωνα τα πράγματα όσον αφορά στην ειρήνευση”, δήλωσε επίσης ο κ. Υφαντής σημειώνοντας πως αντίστοιχη διαδικασία είχε ήδη ξεκινήσει από νωρίς στον πόλεμο (Κων/πολη), προσθέτοντας πως οι πιέσεις προς τη Μόσχα από την Οάσιγκτον είναι ανεπαρκείς δεδομένων των μεγαλύτερων “αντοχών” που διαθέτει αυτή στη διάρκεια αυτού του πολέμου φθοράς.”

“Οι προοπτικές μιας νέας επίθεσης εξαρτώνται άμεσα από τις εγ γ υήσεις ασφάλειας,”

Ποιες Είναι Οι Προοπτικές Για Τον Ζελέ ν σκι;

Ένα άλλο σημαντικό ζήτημα αφορά το μέλλον τής χώρας μετά από μία ενδε χόμενη ειρηνε υτική συνθήκη: Πώς μπορεί να διασφαλιστεί η ανοικοδόμηση αυτής; Το κόστος εκτιμάται ήδη πάνω από μισό τρι δ ίο ευρώ . Επιπλέον , ποιος θα έχει λόγο στη διαχείριση αυτής ; Αυτό θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό απ’την εκλογική διαδικασία , όπου απαιτούνται συγκεκριμένες δικλείδες ώστε αυτή να διεξα χθεί χωρίς αμφισβητήσεις .

< p >«Ένα βέτο απ’την Ρωσία σε μία πιθαν ή νέα υποψηφιότητα Ζελέ ν σκη θα αποτελέ σει ένα πρώτο βή μα προς τη φινλανδοποίηση τής χώρας» , είπε σχετικά o κ . Υφαντης ,ενώ ειδικοί θεωρούν ότι τελικά αυτό αποτελεί θέμα επιλογής των πολιτών.< / p >