Επικίνδυνες Εξελίξεις στην Παγκόσμια Σκηνή
Ο πλανήτης εισέρχεται σε μια επικίνδυνη νέα φάση, καθώς ισχυρές χώρες, επιχειρήσεις και κινήματα επιτίθενται στα δικαιώματα και στο συλλογικό σύστημα συνεργασίας μεταξύ κρατών, το διεθνές δίκαιο και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Αυτή η προειδοποίηση ήρθε από τη Διεθνή Αμνηστία κατά την παρουσίαση της ετήσιας έκθεσής της με τίτλο «Η Κατάσταση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στον Κόσμο» στις 21 Απριλίου.
Η οργάνωση τόνισε ότι κράτη, διεθνείς οργανισμοί και κοινωνία των πολιτών πρέπει να απορρίψουν την πολιτική του κατευνασμού και να αντισταθούν συλλογικά σε αυτές τις επιθέσεις για να αποτρέψουν την εγκαθίδρυση αυτής της νέας τάξης πραγμάτων. Η αξιολόγηση περιλάμβανε στοιχεία από 144 χώρες σχετικά με την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Καταστάσεις στην Ελλάδα
Σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, πάνω από το 25% του πληθυσμού της Ελλάδας αντιμετωπίζει κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Ειδικότερα αναφέρθηκε ότι:
- Ποινικές διώξεις ασκήθηκαν κατά 21 αξιωματικών του Λιμενικού Σώματος για το θανατηφόρο ναυάγιο στην Πύλο το 2023.
- Επιβλήθηκε παράνομη τρίμηνη αναστολή πρόσβασης στο άσυλο για άτομα που έφτασαν μέσω Βόρειας Αφρικής,γεγονός που οδήγησε σε μαζικές κρατήσεις υπό ακατάλληλες συνθήκες.
- Νέος νόμος επηρεάζει αρνητικά τα δικαιώματα υπηκόων τρίτων χωρών.
- Dίκη ξεκίνησε εναντίον 24 ανθρωπιστών που παρείχαν βοήθεια σε κινδυνεύοντες στη θάλασσα.
Aναφορές συνεχίζονται σχετικά με υπερβολική χρήση βίας κατά ειρηνικών διαδηλωτών/τριών. Μια αμφιλεγόμενη γενική απαγόρευση διαδηλώσεων εκτός του κτηρίου της Βουλής εισήχθη πρόσφατα. Επιπλέον, η νομοθεσία κατά της έμφυλης βίας δέχθηκε σφοδρή κριτική λόγω μη επαρκούς υποστήριξης προς τα θύματα.
Γενικό Πλαίσιο
Pραγματοποιούνται μαζικές κινητοποιήσεις ζητώντας δικαιοσύνη μετά τη σιδηροδρομική τραγωδία στα Τέμπη το 2023 όπου έχασαν τη ζωή τους 57 άνθρωποι. Ο Εθνικός Οργανισμός Διερεύνησης κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η τραγωδία προκλήθηκε από ανθρώπινο λάθος και συστημικές αποτυχίες στη διαχείριση ασφάλειας των σιδηροδρομικών μεταφορών.
Tο καλοκαίρι σημειώθηκαν μεγάλες δασικές πυρκαγιές που κατέστρεψαν εκτενή περιοχές στη χώρα προκαλώντας σοβαρές ζημιές σε κατοικίες και υποδομές λόγω πιθανών επιπτώσεων από την κλιματική αλλαγή.
Δικαιώματα Προσφύγων και Μεταναστών
Tο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ) τον Ιανουάριο εξέφερε «ισχυρές ενδείξεις» για συστηματικές παράνομες επαναποστολές στα χερσαία σύνορα με την Τουρκία το 2019. Παρά τις περισσότερες από 200 εγχώριες έρευνες για καταγγελίες επαναποστολών μεταξύ 2019-2024, δεν έχουν υπάρξει ποινικές διώξεις εναντίον αξιωματούχων μέχρι σήμερα.
Tον Μάιο ολοκληρώθηκε προκαταρκτική εξέταση σχετικά με τον θανάσιμο ναυαγισμό στην Πύλο όπου πάνω από 600 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους ενώ οι ποινικές διώσεις συνεχίζονται εναντίον ανωτέρων αξιωματικών του Λιμενικού Σώματος εμπλεκομένων στο περιστατικό αυτό.
Tο ΕΔΑΔ καταδίκασε επίσης την Ελλάδα για παραβιάσεις σχετικές με θανατηφόρα ναυάγια προηγούμενων χρόνων λόγω ανεπαρκών διαδικασιών διάσωσης.
Mε νομοθεσία που ψηφίστηκε πρόσφατα προβλέπονται περιοριστικά μέτρα στους αιτούντες άσυλο που φτάνουν μέσω συγκεκριμένων διαδρομών ενώ οι συνθήκες κράτησης παραμένουν ανεπαρκείς.
Ανασκόπηση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στην Ελλάδα
Η κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ελλάδα υπήρξε αντικείμενο έντονης κριτικής, ειδικά μετά την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις επιστροφές που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο και δεν είχε γίνει ακόμη υποχρεωτική μέχρι το τέλος του έτους. Τον ίδιο μήνα, το Συμβούλιο της Επικρατείας ακύρωσε την απόφαση που χαρακτήριζε την Τουρκία ως ασφαλή τρίτη χώρα, ακολουθώντας μια απόφαση του Δικαστηρίου της Ε.Ε. το 2024 σχετικά με τη συμβατότητα τέτοιων χαρακτηρισμών με τη νομοθεσία της Ε.Ε., δεδομένου ότι η Τουρκία είχε αναστείλει τις επανεισδοχές από το 2020.
Υπερασπιστές Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων
Τον Ιούνιο, δικαστήριο στην Αθήνα αθώωσε την Αλεξία Τσούνη, υπερασπίστρια ανθρωπίνων δικαιωμάτων, από κατηγορίες δυσφήμισης που φαίνεται να είχαν προκύψει λόγω του αντιρατσιστικού έργου και των προσπαθειών της υπέρ των προσφύγισσών/ών.Στον αντίποδα, τον Δεκέμβριο ξεκίνησε δίκη εναντίον 24 εργαζομένων στον ανθρωπιστικό τομέα, συμπεριλαμβανομένου του Ιρλανδού Sean Binder, οι οποίοι είχαν συμμετάσχει σε διασωστικές επιχειρήσεις στο νησί Λέσβος. Οι κατηγορίες περιλάμβαναν παράνομη διακίνηση μεταναστριών/ών και οι ποινές μπορούσαν να φτάσουν τα 20 χρόνια φυλάκισης.
Δικαίωμα στη Ζωή
Σημαντική εξέλιξη σημειώθηκε τον Ιούνιο όταν αστυνομικός κρίθηκε ένοχος για τον θανάσιμο πυροβολισμό ενός 16χρονου Ρομά αγοριού στη Θεσσαλονίκη κατά τη διάρκεια καταδίωξης.
Δικαίωμα στην Ειρηνική Συνάθροιση
Αρκετές αναφορές επισημαίνουν ότι η αστυνομία χρησιμοποίησε αδικαιολόγητα βία κατά διαδηλωτών και φωτορεπόρτερ σε διάφορες συγκεντρώσεις όπως αυτές για τη σύγκρουση στα Τέμπη ή τις εκδηλώσεις αλληλεγγύης προς τους Παλαιστίνιους/ες. Υπήρξαν επίσης περιστατικά προσαγωγής ειρηνικών διαδηλωτών σε αστυνομικά τμήματα πριν και μετά τις κινητοποιήσεις.
Tον Οκτώβριο εισήχθη απαγόρευση διαδηλώσεων σε συγκεκριμένες περιοχές γύρω από την Πλατεία Συντάγματος υπό το πρόσχημα προστασίας μνημείων.
Δικαίωμα στην Ιδιωτικότητα
Tον Σεπτέμβριο τέθηκαν ενώπιον δικαστηρίου τέσσερα στελέχη δύο εταιρειών σχετικών με σκάνδαλο παρακολούθησης μέσω λογισμικού Predator με κατηγορίες παραβιάσεων απορρήτου επικοινωνιών. Η δίκη ήταν σε εξέλιξη μέχρι τα τέλη του έτους.
Βία κατά Γυναικών και Κοριτσιών
Tον Ιανουάριο ψηφίστηκε νόμος για την καταπολέμηση νέων μορφών έμφυλης βίας όπως η διαδικτυακή παρενόχληση αλλά δέχθηκε κριτική καθώς εστιάζει περισσότερο στις ποινές παρά στην πρόληψη ή υποστήριξη θυμάτων.
Δικαιώματα ΛΟΑΤΚΙ Ατόμων
Aναφορές συνεχίζουν να καταγράφουν επιθέσεις κατά μελών της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας ενώ τον Απρίλιο ψηφίστηκε νομοθεσία που αποκλείει ομόφυλα ζευγάρια ανδρών από πρόσβαση σε παρένθετες μητέρες.
Οικονομικά και Κοινωνικά Δικαιώματα
Mια έκθεση του Ελληνικού Δικτύου Καταπολέμησης Φτώχειας ανέφερε ότι περίπου το 26,9% του πληθυσμού αντιμετωπίζει κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού ενώ η παιδική φτώχεια ανέρχεται στο 22,4%. Ένας επίμαχος νόμος που εγκρίθηκε επέτρεψε στους εργαζόμενους στον ιδιωτικό τομέα να εργάζονται εθελοντικά έως και 13 ώρες ημερησίως προκαλώντας αντιδράσεις μεταξύ σωματείων εργασίας.
Δικαίωμα Αντίρρησης Συνείδησης
Tον Δεκέμβριο εκφράστηκαν ανησυχίες σχετικά με τροποποιήσεις στη στρατιωτική νομοθεσία καθώς δεν αναγνωρίζεται πλήρως το δικαίωμα αντίρρησης συνείδησης σύμφωνα με διεθνείς κανόνες ανθρωπιστικών δικαιωμάτων: οι εναλλακτικές υπηρεσίες παρέμειναν τιμωρητικές χωρίς πολιτικό έλεγχο στις αιτήσεις αναγνώρισής τους.
Δικαίωμα σε Υγιές Περιβάλλον
Tον Νοέμβριο ο WWF τόνισε πως οι συμφωνίες εξόρυξης υδρογονανθράκων θα οδηγήσουν τη χώρα σε μακροχρόνια εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα προκαλώντας σοβαρούς περιβαλλοντικούς κινδύνους καθώς επίσης οικονομική υποβάθμιση.