Μπακλαβάς: Πολιτιστική Αντιπαράθεση και Διεθνής Αναγνώριση

Δημοσιεύματα από την Τουρκία προσπαθούν να αναδείξουν μια νέα διάσταση στην πολιτιστική και γαστρονομική αντιπαράθεση, εστιάζοντας στη συνεργασία της Τουρκίας με το Αζερμπαϊτζάν για τον μπακλαβά. Αυτή η πρωτοβουλία παρουσιάζεται ως «στρατηγική κίνηση» απέναντι στην Ελλάδα, ειδικά μετά από συζητήσεις που αφορούν ζητήματα πολιτιστικής κληρονομιάς. Σύμφωνα με τουρκικές πηγές, οι δύο χώρες υπέβαλαν κοινό φάκελο στον UNESCO για την ένταξη της τέχνης και των παραδόσεων γύρω από τον μπακλαβά καθώς και το αζερικό pakhlava στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας.

Η είδηση αυτή έρχεται στο φως μετά τις πρόσφατες δηλώσεις σχετικά με το ζεϊμπέκικο, με τίτλους όπως «Τουρκία και Αζερμπαϊτζάν ενώνουν δυνάμεις για τον μπακλαβά» να κυριαρχούν στα τουρκικά μέσα ενημέρωσης. Ορισμένα δημοσιεύματα εντείνουν τη ρητορική τους υποστηρίζοντας ότι αυτή η κίνηση είναι απάντηση στις «ελληνικές προσπάθειες οικειοποίησης» του γλυκού.

Στόχοι Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν

Ο κοινός φάκελος αφορά την καταχώρηση των ονομασιών baklava και pakhlava. Οι δύο χώρες επιδιώκουν να αναγνωριστεί διεθνώς όχι μόνο το γλυκό αλλά επίσης οι τεχνικές παρασκευής του,οι κοινωνικές πρακτικές που σχετίζονται μαζί του καθώς και η πολιτιστική μνήμη που συνδέεται με αυτό.

Η Τουρκία προωθεί αυτήν την πρωτοβουλία ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής για τη διεθνή κατοχύρωση προϊόντων που θεωρεί κομμάτι της εθνοτικής της κληρονομιάς. Από την άλλη πλευρά, το Αζερμπαϊτζάν συμμετέχει μέσω του pakhlava, μιας εκδοχής του γλυκού που έχει ιδιαίτερη σημασία στην αzerbaijani κουζίνα.

Ενδιαφέρον προκαλεί όχι μόνο η υποψηφιότητα αλλά κι ο τρόπος παρουσίασής της από τα μέσα ενημέρωσης στην Τουρκία. Η κοινή αυτή προσπάθεια δεν περιορίζεται σε πολιτιστικά θέματα αλλά μετατρέπεται σε πεδίο συμβολικής αντιπαράθεσης με την Ελλάδα.

Η Σημασία της UNESCO

Mια ένταξη στον κατάλογο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς δεν λειτουργεί όπως ένα εμπορικό σήμα ή μια αποκλειστική πατέντα ενός κράτους για μια παράδοση ή τεχνική. Η UNESCO αναγνωρίζει ότι συγκεκριμένες πρακτικές αποτελούν ζωντανή πολιτιστική κληρονομιά που πρέπει να διαφυλάσσεται χωρίς να αποδίδει αποκλειστικότητα σε κάποιο κράτος.

Aκόμη κι αν εγκριθεί η υποψηφιότητα των δύο χωρών αυτό δεν σημαίνει ότι άλλες κοινότητες χάνουν τη σύνδεσή τους με τον μπακλαβά ή τις παραλλαγές αυτού.

Iστορία του Μπακλαβά

Η ιστορία αυτού του γλυκού είναι περίπλοκη καθώς συνδέεται στενά με την οθωμανική κουζίνα.Υπάρχουν αναφορές στον μπαкλαβά ήδη από εποχές όπως εκείνη του Μωάμεθ Β΄ ενώ υπάρχουν πολλές παραλλαγές αυτού σε διάφορες κουλτούρες γύρω από τη Μεσόγειο.

Tο Γκαζιαντέπ ως Παράδειγμα

Tουλάχιστον μία περιοχή έχει ήδη κατοχυρώσει διεθνώς τον δικό της τύπο μ baklava: ο Γκαζιαντέπ έχει λάβει καθεστώς Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης από την ΕΕ λόγω των μοναδικών χαρακτηριστικών αυτής της εκδοχής.
Αυτό δείχνει πως η νέα προσπάθεια προς τον UNESCO εντάσσεται σε μια στρατηγική διεκδίκησης μέσω γαστρονομίας.
Αξιοσημείωτο είναι πως τώρα γίνεται μαζί με το Αzerbaijan ενισχύοντας έτσι έναν κοινοτικό πολιτισμό μεταξύ των δύο κρατών.

Azerbaijan στη Συνεργασία

Tη συμμετοχή αυτή δεν μπορεί κανείς να θεωρήσει τυχαία καθώς υπάρχει εδώ κι αρκετό χρονικό διάστημα μία στενή σχέση μεταξύ Άγκυρας – Μπάκου υπό τη λογική «δύο κράτη – ένα έθνος».
H υποψηφιότητα λοιπόν αφορά περισσότερο απ’ όσα φαίνονται αρχικά: πρόκειται για προβολή ενός κοινού πολιτικού χώρου ανάμεσα στις δυο χώρες μέσω ενός τόσο γνωστού στοιχείου όπως είναι ο μ baklava/pakhlava.

Στην ουσία λοιπόν βλέπει κανείς πως η UNESCO γίνεται πεδίο διπλωματίας όπου επιχειρείται όχι μόνο αναγνώριση μιας παράδοσης αλλά δημιουργείται ένας ισχυρός δεσμός ανάμεσα στους λαούς αυτών των κρατών.