Η ΕΚΑΧ και το Μέλλον της Ευρώπης
Ας εξετάσουμε την ΕΚΑΧ με προοπτική προς το μέλλον.Η τρέχουσα συζήτηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση σχετικά με τη στρατηγική αυτονομία, την κοινή άμυνα και την αναγέννηση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας συχνά αποδίδεται στις πρόσφατες γεωπολιτικές εξελίξεις: από την ρωσική επιθετικότητα στην Ουκρανία μέχρι τις αυξανόμενες εντάσεις μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, καθώς και τις αβεβαιότητες γύρω από τη δέσμευση των Ηνωμένων Πολιτειών για την ασφάλεια της Ευρώπης. Ωστόσο, αυτή η συζήτηση μας επαναφέρει στις θεμελιώδεις αρχές που οδήγησαν στη δημιουργία της ευρωπαϊκής ενοποίησης.
Η πρώτη ευρωπαϊκή κοινότητα δεν ήταν ούτε η Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα ούτε η σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση. Ήταν η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ανθρακα και Χάλυβα (ΕΚΑΧ), που ιδρύθηκε το 1951 χάρη στους Γάλλους πολιτικούς Robert Schuman και Jean Monnet. Η επιλογή του άνθρακα και του χάλυβα δεν προήλθε από συγκυριακά οικονομικά συμφέροντα αλλά αντανάκλασε μια βαθιά κατανόηση ότι οι στρατηγικοί φυσικοί πόροι είναι κρίσιμης σημασίας για την οικονομική ανάπτυξη αλλά και για τη διατήρηση της ειρήνης.
Σήμερα, εβδομήντα πέντε χρόνια αργότερα, η ήπειρός μας αντιμετωπίζει μια νέα πρόκληση εξίσου σημαντική. Οι συζητήσεις γύρω από την ενίσχυση των ευρωπαϊκών αμυντικών δυνατοτήτων καθώς επίσης τη δημιουργία μιας πραγματικής βιομηχανίας άμυνας δεν μπορούν να περιοριστούν μόνο σε αύξηση των δαπανών ή σε κοινούς προγραμματισμούς εξοπλισμών. Η στρατηγική αυτονομία ξεκινά πολύ νωρίτερα: απαιτεί παραγωγή πρώτων υλών όπως τα κρίσιμα μέταλλα που είναι απαραίτητα για τη βιομηχανική παραγωγή.
Είναι σαφές ότι χωρίς πολιτική βούληση, βιώσιμο ενεργειακό κόστος αλλά κι ευρωπαΐκά μέταλλα δεν μπορεί να υπάρξει αποτελεσματική άμυνα στην περιοχή μας.Υλικά όπως το αλουμίνιο, ο χαλκός, το νικέλιο καθώς επίσης ο χάλυβας είναι θεμελιώδεις πρώτες ύλες όχι μόνο για σύγχρονα όπλα αλλά επίσης για ψηφιακές υποδομές κι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Ωστόσο οι ευρωπαΐκες κυβερνήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με μια αντίφαση: επιδιώκουν στρατηγική αυτονομία ενώ ταυτόχρονα επιτρέπουν τη σταδιακή αποδυνάμωση του μεταλλουργικού τους κλάδου λόγω υψηλού ενεργειακού κόστους. Όταν οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας κι φυσικού αερίου στην Ευρώπη είναι πολλαπλάσιες εκείνων άλλων περιοχών όπως οι ΗΠΑ ή η Ασία,πολλές επιχειρήσεις μεταφέρουν τις δραστηριότητές τους εκτός ευρώ-ζώνης.
Aυτό έχει σοβαρές συνέπειες όχι μόνο στους δείκτες παραγωγής αλλά επηρεάζει αρνητικά τεχνογνωσία κι εργατικό δυναμικό που απαιτούν δεκαετίες να ανακτηθούν αν χαθούν. Είναι λοιπόν ένα ζήτημα στρατηγικής ασφάλειας πέρα από απλή ανταγωνιστικότητα.
Όπως τονίζεται στην Εκθεση Draghi, η ανταγωνιστικότητα αποτελεί βασικό στοιχείο γεωπολιτικής ισχύος.
Η πρόσφατη υλοποίηση του Σχεδίου Δράσης Χάλυβα & Μετάλλων αποτελεί ένα πρώτο θετικό βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση όμως χρειάζεται περισσότερη δουλειά.
Η ΕΕ πρέπει να καταρτίσει μια ολοκληρωμένη βιομηχανική πολιτική συνδυάζοντας ενεργειακές ανάγκες με πρώτες ύλες ώστε να διασφαλίσει βιωσιμότητα στον κλάδο αυτό.
Ο Νικόλας Φαραντούρης, ευρωβουλευτής ΠΑΣΟΚ / S&D,
μέλος Επιτροπών Εξωτερικών Υποθέσεων & Προϋπολογισμού,
Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς