Σφοδρή Κριτική για την Αποτυχία της Ελλάδας να Αντιμετωπίσει το Brain Drain

Το Politico προχωρά σε σφοδρή κριτική σχετικά με την αδυναμία της Ελλάδας να αναστρέψει το φαινόμενο του brain drain, εστιάζοντας στο απογοητευτικό τέλος του προγράμματος «Trust your Stars». Σύμφωνα με εκτενές ρεπορτάζ του διεθνούς μέσου, η κυβερνητική προσπάθεια επαναπατρισμού των Ελλήνων ερευνητών μέσω ευρωπαϊκών κονδυλίων κατέληξε σε αποτυχία.

Η επιστημονική κοινότητα εκφράζει έντονα τη δυσαρέσκειά της για τις καθυστερήσεις και την έλλειψη διαφάνειας που χαρακτήρισαν τη διαδικασία, τονίζοντας ότι οι ενέργειες της κυβέρνησης οδηγούν τους νέους επιστήμονες σε νέα μετανάστευση. Το Politico αναφέρει: Η Ελλάδα προσπαθεί να επαναφέρει κορυφαίους επιστήμονες στη χώρα μετά από μια δύσκολη οικονομική περίοδο,αλλά ένα φιλόδοξο σχέδιο έχει μετατραπεί σε απογοήτευση.

Μια ομάδα καθηγητών που ήλπιζε στην επιστροφή νέων ερευνητών μέσω ενός διαφημισμένου προγράμματος χρηματοδοτούμενου από την ΕΕ αισθάνεται προδομένη καθώς περιμένουν χρόνια χωρίς αποτέλεσμα. Το πιο ανησυχητικό είναι ότι κανείς από τους κυβερνητικούς αξιωματούχους δεν τους ενημέρωσε για την κατάρρευση του σχεδίου. «Η συζήτηση γύρω από το “brain gain” είναι απλώς μια πικρή ειρωνεία· πρόκειται για ένα μεγάλο βήμα πίσω», δήλωσε ο Αριστείδης Χατζής, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης που ξεκίνησε το 2008, περίπου 500.000 Έλληνες εγκατέλειψαν τη χώρα λόγω των σοβαρών οικονομικών προβλημάτων που οδήγησαν στη συρρίκνωση της οικονομίας κατά 25% και στην εκτίναξη της ανεργίας στο 28%. Αν και η Ελλάδα είχε βιώσει μαζική μετανάστευση στο παρελθόν, αυτή τη φορά οι περισσότεροι ήταν υψηλά εκπαιδευμένοι πολίτες.

Το πρόγραμμα “Brain Regain”, μια πρωτοβουλία της Νέας Δημοκρατίας για να αντιστραφεί η φυγή των επιστημόνων και επαγγελματιών περιλαμβάνει διάφορες παροχές όπως φορολογικές απαλλαγές και θέσεις εργασίας στον δημόσιο τομέα. Παρόλο που η κατάσταση έχει δείξει κάποια σημάδια βελτίωσης συγκριτικά με τα χρόνια κρίσης, οι δυσκολίες παραμένουν σημαντικές.

Σύμφωνα με έρευνες όπως αυτή του OECD Diaspora Review Greece, υπάρχει σταθερή αύξηση στον αριθμό των πολιτών που επιστρέφουν στην Ελλάδα μετά το 2021. Το 2023 φαίνεται να είναι χρονιά-ορόσημο καθώς περισσότερα άτομα επέστρεψαν απ’ όσα έφυγαν.

Η Καταδικασμένη Πρωτοβουλία

Η τρέχουσα δυσαρέσκεια πολλών ερευνητών επικεντρώνεται γύρω από ένα πρόγραμμα χρηματοδότησης ύψους 80 εκατομμυρίων ευρώ γνωστό ως “Trust your Stars”, υποστηριζόμενο από ευρωπαϊκά κονδύλια μετά την πανδημία. Οι ομάδες ερευνητών κλήθηκαν να υποβάλουν τις προτάσεις τους αλλά τελικά μόνο λίγες επιλέχθηκαν μέσα σε πολλές καθυστερήσεις και καταγγελίες σχετικά με τη διαδικασία αξιολόγησης.

Tον Ιούλιο του 2025 δημοσιεύθηκε τελικά η λίστα των επιλεγμένων έργων αλλά τότε όλα άρχισαν να καταρρέουν όταν όσοι δεν επιλέχθηκαν αντέδρασαν έντονα ζητώντας επαναξιολόγηση ενώ κάποιοι κατέθεσαν καταγγελίες στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Tον Ιανουάριο του 2026 ανακοινώθηκε ότι είχαν ήδη πραγματοποιηθεί πληρωμές ύψους περίπου 40 εκατομμυρίων ευρώ ενώ τα υπόλοιπα θα ολοκληρώνονταν έως τον Δεκέμβριο του ίδιου χρόνου. Ωστόσο οι καταγγελίες συνεχίστηκαν μέχρι που ανακοίνωθηκε πως το Trust your Stars δεν θα λάβει πλέον ευρωπαϊκή χρηματοδότηση λόγω αλλαγών στις κυβερνητικές πολιτικές.

Απογοητευμένες Προσδοκίες

Tο υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε προσπάθειες εξεύρεσης πόρων για τυχόν εκκρεμή χρέη προς τους συμμετέχοντες αλλά πολλοί θεωρούν ότι αυτό ήταν απλώς μια δικαιολογία χωρίς ουσιαστική δέσμευση.
«Αυτό παραβιάζει θεμελιώδεις αρχές εμπιστοσύνης μεταξύ κράτους και πολιτών», δήλωσε ο Χατζής.
Πολλοί νέοι είχαν αποδεχθεί άλλες προσφορές ή είχαν αποφασίσει να μην εργαστούν αλλού βασιζόμενοι στις υποσχέσεις αυτού του προγράμματος.»

Aνάγκη Στρατηγικής Πολιτικής

“Αν είσαι νέος επιστήμονας στο εξωτερικό… μην περιμένεις!” , γράφει ο Παντελής Κάμμας καλώντας όλους όσοι σκέφτονται τον επαναπατρισμό να δράσουν άμεσα.
Ο Πέτρος Μπούρας-Βαλλιανάτος σημείωσε πως χρειάζεται ένας ανεξάρτητος φορέας ώστε τα κονδύλια έρευνας να διαχειρίζονται σωστά σύμφωνα με διεθνείς πρακτικές αξιολόγησης.
«Δεν υπήρξε ποτέ σοβαρός σχεδιασμός από πλευράς ελληνικού κράτους ώστε οι Έλληνες επιστήμονες ν’ αποκτούν πρόσβαση στους πόρους» ανέφερε χαρακτηριστικά.”