Στις 16 Νοεμβρίου, αναμένεται να γίνει γνωστή η συμφωνία πέντε κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ίδρυση ενός “κέντρου επιστροφής” μεταναστών στη Ρουάντα. Αυτό θα είναι το πρώτο κέντρο φιλοξενίας μεταναστών της ΕΕ εκτός των ευρωπαϊκών συνόρων.
Ποιες χώρες συμμετέχουν στη συμφωνία
Όπως αναφέρει το Euronews, η συμφωνία μεταξύ της κυβέρνησης του Κιγκάλι και των πέντε κρατών-μελών της ΕΕ αναμένεται να ανακοινωθεί σήμερα, έπειτα από μήνες διαπραγματεύσεων. Οι συμμετέχουσες χώρες περιλαμβάνουν τη Γερμανία, την Αυστρία, τη Δανία, την Ολλανδία και την Ελλάδα. Η πρωτοβουλία θα παρουσιαστεί κατά τη διάρκεια Συνόδου για το μεταναστευτικό στη Βιέννη.
Λειτουργία από τα μέσα του 2027
Η πιλοτική εγκατάσταση προγραμματίζεται να λειτουργήσει στα μέσα του 2027 και αρχικά θα φιλοξενήσει περίπου 100 άτομα που θα απελαθούν από τις πέντε χώρες της ΕΕ. Κάθε χώρα θα στείλει γύρω στα 20 άτομα στο Κιγκάλι.
Αξιοσημείωτο είναι ότι η δομή δεν πρόκειται να εξετάσει αιτήσεις ασύλου. Αντίθετα, έχει σχεδιαστεί για να υποδέχεται απορριφθέντες αιτούντες άσυλο που έχουν εξαντλήσει όλα τα ένδικα μέσα και έχουν λάβει οριστικές αποφάσεις απέλασης. Καθώς οι ευρωπαϊκές αρχές οργανώνουν την επιστροφή τους στις χώρες καταγωγής τους, οι χώροι αυτοί δεν θα είναι κλειστοί.
Το κέντρο θα αποτελείται από ανοικτές δομές φιλοξενίας όπου οι μετανάστες θα λαμβάνουν άδεια παραμονής και ελευθερία κυκλοφορίας στην αφρικανική χώρα με στόχο την ενσωμάτωσή τους στην τοπική κοινωνία και αγορά εργασίας.
Ανησυχίες σχετικά με ανθρώπινα δικαιώματα στη Ρουάντα
Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων καθώς και νομικοί παρατηρητές έχουν εκφράσει ανησυχίες σχετικά με τις συνθήκες διαβίωσης των μεταναστών στο κέντρο αυτό καθώς επίσης για τη νομιμότητα και προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που σχετίζονται με τη διαδικασία κράτησης εκτός ΕΕ.Επιπλέον, επικριτές αμφισβητούν τη σκοπιμότητα συνεργασίας με το Κιγκάλι λόγω του ιστορικού της σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ο νόμος που επιτρέπει στα κράτη μέλη της ΕΕ να δημιουργούν κέντρα επιστροφών εκτός Ευρώπης προβλέπει ότι μόνο τρίτες χώρες «στις οποίες γίνονται σεβαστά τα διεθνή πρότυπα» μπορούν να συμμετέχουν σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο.
Οι αντίπαλοι αυτού του σχεδίου προειδοποιούν ότι μπορεί να οδηγήσουν σε παραβιάσεις ειδικά όταν εφαρμόζονται σε χώρες όπως η Ρουάντα που διαθέτουν περιορισμένα δημοκρατικά πρότυπα. Παρόλα αυτά, οι Γερμανία, Αυστρία, Δανία, Ολλανδία και Ελλάδα δηλώνουν ότι το σχέδιο συμμορφώνεται πλήρως προς τον ευρωπαϊκό νόμο καθώς επίσης προς τις διεθνείς υποχρεώσεις τους συνεργαζόμενοι με οργανισμούς όπως ο UNHCR (Γραφείο Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ) και η IOM (Διεθνής Οργάνωση Μετανάστευσης).
Σημειώνεται πως ούτε ο UNHCR ούτε η IOM συμμετέχουν ενεργά στις διαπραγματεύσεις για τις διαδικασίες αυτές κι ενδέχεται να αποχωρήσουν αν δεν πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Ο ρόλος της Ελλάδας
Η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στην πρωτοβουλία αυτή ως μέλος μιας ομάδας βασικών χωρών μαζί με Γερμανία,Ολλανδία,Δανία και Αυστρία. Σκοπός αυτής της συνεργασίας είναι η μετάβαση από πολιτικές δηλώσεις σε ένα συγκεκριμένο μοντέλο συνεργασίας για επιστροφές μέσω τρίτων χωρών.
Ο υπουργός Μετανάστευσης Θάνος Πλεύρης έχει διευκρινίσει ότι ο όρος «return Hub» δεν σημαίνει απαραίτητα δημιουργία κλειστής δομής κράτησης: «Δεν μιλάμε για εγκαταστάσεις όπου κάποιος που βλέπει την αίτηση ασύλου απορριφθεί στέλνεται σε μια κλειστή δομή»,δήλωσε χαρακτηριστικά.
Kρίσιμο ζήτημα αποτελεί επίσης η εμπλοκή διεθνών οργανισμών ώστε να διαμορφώσουν διαδικασίες παρακολούθησης αλλά κι εγγυήσεις εφαρμογής των συμφωνιών αυτών.
The ελληνική πλευρά έχει ξεκαθαρίσει πως οι διεθνείς οργανισμοί θα παρέχουν τεχνογνωσία χωρίς όμως αυτήν ν’ αφορά ευθύνη των κρατών που εμπλέκονται στην πρωτοβουλία: «Δεν σκοπεύουμε φυσικά ν’ αποδώσουμε αυτήν την ευθύνη αλλού», τόνισε ο Θάνος Πλεύρης.»
