Το Πανεπιστήμιο ως Εργαστήριο Δημοκρατίας και Κοινωνικής Αλλαγής

Η ομιλία του πρώην πρωθυπουργού Γιώργου Παπανδρέου στην εκδήλωση παρουσίασης της πρότασης του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής για την Παιδεία εστίασε στο ρόλο του πανεπιστημίου ως χώρου δημοκρατικής συμμετοχής και κοινωνικής μεταρρύθμισης, με ιδιαίτερη αναφορά στην προτεινόμενη αλλαγή του άρθρου 16.

«Οι συντηρητικές δυνάμεις επιδιώκουν να ασκήσουν έλεγχο στην εκπαίδευση. Αυτό είναι εμφανές σε χώρες όπως η Ουγγαρία και οι Ηνωμένες Πολιτείες.Δεν επιθυμούν πανεπιστήμια που να προάγουν την ελεύθερη σκέψη ή την κριτική ανάλυση, στοιχεία που οδηγούν σε πολίτες ανεξάρτητους και σκεπτόμενους», τόνισε ο κ. Παπανδρέου, προσθέτοντας ότι «η παραδοσιακή Αριστερά συχνά πέφτει επίσης σε παρόμοια λάθη κρατισμού». Επιπλέον, επισήμανε ότι «η Δεξιά εξετάζει έναν άλλο τρόπο ελέγχου: μέσω της ιδιωτικοποίησης – με πανεπιστήμια που λειτουργούν για το κέρδος υπό τη διεύθυνση μεγάλων εταιρειών ή πλουσίων».

Ο πρώην πρωθυπουργός υπογράμμισε τη σημασία των πανεπιστημίων στη διαμόρφωση κρίσιμης σκέψης, σοφίας και δημιουργικότητας καθώς και στη διαχείριση των ηθικών ζητημάτων της εποχής μας: «Απαιτείται παιδεία ώστε να μπορούμε εμείς να χρησιμοποιούμε την τεχνολογία υπεύθυνα αντί να γινόμαστε θύματα της», παρατήρησε.

Κατά τη διάρκεια των πρόσφατων συζητήσεων στο Συμπόσιο της Σύμης, ο Γιώργος Παπανδρέου ανέφερε το όραμά του για μια δημοκρατική εκπαίδευση. Τόνισε πως «η δημοκρατία δεν είναι κάτι που διδάσκεται αλλά βιώνεται» και υπογράμμισε την ανάγκη ύπαρξης σχολείων που θα αντικατοπτρίζουν τις αξίες μιας κοινωνίας βασισμένης στον σεβασμό, τον διάλογο και τη συμμετοχή: «Μια κοινωνία όπου οι πολίτες συνδημιουργούν το μέλλον τους» είπε φέρνοντας ως παράδειγμα τις μεταρρυθμίσεις του ΠΑΣΟΚ κατά τα έτη 2010-2011.

Ωστόσο προειδοποίησε ότι αν το δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα παραμείνει αδιάφορο όπως σήμερα, τότε θα καλυφθεί από εμπορικές ψηφιακές πλατφόρμες που προσφέρουν εξατομικευμένη εκπαίδευση με κόστος τον δημοκρατικό έλεγχο και την ισότητα: «Πλούσιοι μαθητές θα έχουν ανθρώπινους καθοδηγητές ενώ οι λιγότερο ευνοημένοι θα περιορίζονται σε αυτοματοποιημένα μαθήματα».

Σχετικά με τις αλλαγές στο άρθρο 16 που είχε υποστηρίξει από τη δεκαετία του 2000 δήλωσε: «Η υπάρχουσα κατάσταση δεν προστατεύει μόνο τα δημόσια πανεπιστήμια αλλά ενισχύει ένα γραφειοκρατικό μοντέλο κρατισμού». Ρώτησε αν τα πανεπιστήμια υπάρχουν απλώς για να παρέχουν τίτλους ή αν πρέπει να υπηρετούν την κοινωνία καθώς επίσης τη γνώση ως κοινό αγαθό.

“Θέλουμε ιδιωτικά πανεπιστήμια προς όφελος των κερδών ή εκπαιδευτικά ιδρύματα σχεδιασμένα για το καλό όλων; Όχι απλά τα καλύτερα στον κόσμο αλλά αυτά που εξυπηρετούν πραγματικά τις ανάγκες μας”, ανέφερε χαρακτηριστικά.

Προτάσεις:

• Tέλος στο κρατικό μονοπώλιο: Να επιτραπεί η ίδρυση μη κρατικών μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων από φορείς όπως συνεταιρισμούς ή κοινωφελή ιδρύματα.
• No στα κερδοσκοπικά ιδρύματα: Τα εκπαιδευτικά ιδρύματα δεν πρέπει να λειτουργούν αποκλειστικά προς όφελος χρηματοοικονομικών συμφερόντων.
• Pραγματική αυτοδιοίκηση: Δημόσια πανεπιστήμια χρειάζονται περισσότερη ανεξαρτησία χωρίς γραφειοκρατικές διαδικασίες αλλά με λογοδοσία βάσει αποτελεσμάτων.
• Iσχυρή δημόσια αποστολή: Η αναθεώρηση δεν πρέπει να θεωρείται υποχώρηση αλλά ευκαιρία αναγέννησης μέσω στρατηγικού σχεδιασμού.»