Η Στεγαστική Κρίση στην Ελλάδα: Μια Επείγουσα Ανάγκη για Παρέμβαση
Η πρόσφατη έκθεση του Γραφείου Προϋπολογισμού της Βουλής αναδεικνύει την κρίσιμη κατάσταση που επικρατεί στον τομέα της στέγασης στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, η έλλειψη προσιτής κατοικίας έχει σοβαρές επιπτώσεις στη συνοχή της κοινωνίας, την κινητικότητα των εργαζομένων και τη γενικότερη ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Αν και το στεγαστικό ζήτημα έχει αναγνωριστεί ως μία από τις κύριες πολιτικές προτεραιότητες σε ολόκληρη την Ευρώπη, η ελληνική πραγματικότητα παρουσιάζει μια αντίφαση: οι τιμές των ακινήτων συνεχίζουν να αυξάνονται ραγδαία, ενώ ένα σημαντικό ποσοστό του οικιστικού αποθέματος παραμένει ανεκμετάλλευτο.
Το Παράδοξο της Στεγαστικής Κρίσης στην Ελλάδα
Όπως τονίζει το Γραφείο Προϋπολογισμού, είναι ζωτικής σημασίας όχι μόνο η ανέγερση νέων κατοικιών αλλά και η αξιοποίηση των ήδη υπαρχόντων. Η δραματική αύξηση στις τιμές των ακινήτων τα τελευταία χρόνια στα μεγάλα αστικά κέντρα συνδέεται συχνά με τη χαμηλή οικοδομική δραστηριότητα και την περιορισμένη ανάκαμψη στις επενδύσεις για νέες κατασκευές μετά την οικονομική κρίση. Ωστόσο, αυτή η ερμηνεία δεν καλύπτει πλήρως το πρόβλημα: «Οι τιμές αυξάνονται έντονα, ενώ σημαντικό μέρος του οικιστικού αποθέματος παραμένει κενό», όπως σημειώνεται από το Γραφείο.
Ένα στα τρία σπίτια είναι κλειστά – Ο Καθοριστικός Παράγοντας της Κρίσης
Σύμφωνα με τα δεδομένα από την Απογραφή Πληθυσμού-Κατοικιών (2021), οι κενές κατοικίες φτάνουν περίπου τα 2,28 εκατομμύρια ή αλλιώς το 34,5% του συνολικού αριθμού κατοικιών.Ωστόσο, μια κενή κατοικία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι διαθέσιμη προς πώληση ή ενοίκιο.
Διάφοροι παράγοντες όπως νομικές εκκρεμότητες ή κακή κατάσταση μπορεί να εμποδίζουν τη δυνατότητα αξιοποίησής τους. Ο δείκτης αξιοποίησης του οικιστικού αποθέματος μειώθηκε από 73,2% το 2011 σε 72,5% το 2021. Οι διαθέσιμες για ενοίκιο κατοικίες μειώθηκαν κατά 10,4%,ενώ αυτές προς πώληση κατά 33%. Αυτή η διάκριση μεταξύ φυσικού αποθέματος και πραγματικά διαθέσιμης προσφοράς είναι καθοριστική για να κατανοηθεί γιατί οι τιμές ανεβαίνουν τόσο πολύ.
Πώς μπορεί να μειωθούν οι τιμές στα ακίνητα έως και κατά 25%
Για να κατανοηθεί καλύτερα πόσο επηρεάζει αυτή η στρέβλωση την ελληνική αγορά ακινήτων, χρησιμοποιείται ένα μακροοικονομικό μοντέλο που εξετάζει τον μηχανισμό υποεκμετάλλευσης του υπάρχοντος οικιστικού αποθέματος διατηρώντας άλλους παράγοντες σταθερούς (όπως εισόδημα και κόστος κατασκευής). Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Γραφείου Προϋπολογισμού για την περίοδο μεταξύ 2018-2025 λόγω της περιορισμένης διαθεσιμότητας θα μπορούσε να υπάρξει αύξηση στις πραγματικές τιμές μέχρι και κατά 19%. Ένα υποθετικό σενάριο επανένταξης μη αξιοποιούμενων κατοικών θα μπορούσε ενδεχομένως να οδηγήσει σε πτώσεις των τιμών έως και κατά περίπου 24% ανάλογα με τις συνθήκες.
Pέντε Μέτρα για τη Λύση του Στεγαστικού Ζητήματος
Τα ευρήματα δείχνουν ότι δεν πρόκειται μόνο για έλλειψη νέας οικοδομικής δραστηριότητας αλλά κυρίως θέμα αξιοποίησης αυτού που ήδη υπάρχει. Το Γραφείο προτείνει συγκεκριμένες παρεμβάσεις:
- Tην επιτάχυνση επίλυσης εκκρεμοτήτων: Η ολοκλήρωση διαδικασιών στο Κτηματολόγιο θα διευκολύνει τη χρήση ανεκμετάλλευτων ακινήτων.
- Tην παροχή φορολογικών κινήτρων: Για μακροχρόνιες μισθώσεις ώστε αυτές να γίνουν πιο ελκυστικές συγκριτικά με βραχυχρόνιες.
- Tη στοχευμένη παρέμβαση στις βραχυχρόνιες μισθώσεις: Ρυθμίσεις σε περιοχές υψηλής ζήτησης μπορούν να βοηθήσουν στη μεταφορά ακινήτων στη μακροχρόνια αγορά.
- Tη στήριξη ανακαινίσεων υπό όρους: Επιδοτήσεις ή πράσινα δάνεια μπορούν να ενθαρρύνουν ανακαινίσεις υπό προϋπόθεση ότι τα ακίνητα θα διατίθενται στη μακροχρόνια αγορά.
- Tις συμπληρωματικές επενδύσεις: Δημόσιο-ιδιωτικές συνεργασίες στον τομέα κοινωνικής στέγασης πρέπει επίσης να ενσωματωθούν ως μέτρο ανάπτυξης χωρίς όμως αυτό να αντικαθιστά άλλες στρατηγικές ενεργοποίησης υφισταμένων κατοικών.