Η Δύναμη της Μεταμόρφωσης

Υπάρχουν μορφές αντοχής που δεν περιλαμβάνουν την άμεση σύγκρουση. Δεν κρατούν ασπίδες, ούτε υψώνουν τείχη, και δεν θριαμβεύουν απέναντι στις προκλήσεις. Υπάρχουν πλάσματα που επιβιώνουν ακριβώς επειδή γνωρίζουν πότε να αποσυρθούν, πότε να σιωπήσουν και πότε να αφήσουν ένα κομμάτι τους πίσω για να επιστρέψουν αργότερα με νέα μορφή.

Ο νάρκισσος είναι ένα τέτοιο παράδειγμα. Ένα ευαίσθητο λουλούδι, σχεδόν ανυπεράσπιστο μπροστά στον κόσμο. Το κοτσάνι του σπάει εύκολα, τα πέταλά του καταστρέφονται με μια απρόσεκτη κίνηση και οι ρίζες του είναι ρηχές. Παρά όλα αυτά, επιβιώνει εδώ και εκατομμύρια χρόνια όχι επειδή αντιστέκεται στη βία του κόσμου αλλά γιατί έχει μάθει να εξαφανίζεται όταν χρειάζεται και να επανεμφανίζεται όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν.

Αυτό ίσως αποτελεί το πιο δύσκολο μάθημα για τον άνθρωπο: ότι η ανθεκτικότητα δεν συνδέεται πάντα με τη δύναμη. Συχνά σχετίζεται με τη διαδικασία της μεταμόρφωσης.

Ο σύγχρονος πολιτισμός έχει αναπτύξει μια σχεδόν θρησκευτική εμμονή με την ιδέα της συνέχειας του «εαυτού» – ουσιαστικά αυτού που θεωρούμε εαυτό μας. Η αντίληψη ότι ο άνθρωπος πρέπει να παραμένει «ο ίδιος», διατηρώντας μια σταθερή ταυτότητα από τη νεότητα μέχρι το τέλος της ζωής του αντιμετωπίζεται ως ένδειξη ωριμότητας και σταθερότητας. Ωστόσο, η ανθρώπινη εμπειρία συνεχώς διαψεύδει αυτή την ψευδαίσθηση.

Οι άνθρωποι αλλάζουμε σε βάθος – όχι μόνο στην επιφάνεια ή στις προτιμήσεις μας αλλά στον πυρήνα μας. Μια απώλεια, μια ασθένεια ή ακόμη και η φθορά που προκαλεί ο χρόνος μπορεί συχνά να λειτουργήσει σαν εκείνο το ραβδί που καταστρέφει το άνθος. Σχεδόν όλοι κάποια στιγμή έρχονται αντιμέτωποι με εμπειρίες που διαλύουν τον προηγούμενο εαυτό τους.

Η φιλοσοφία έχει προσπαθήσει πολλές φορές να συμφιλιωθεί με αυτήν την πραγματικότητα.Ο Κικέρων υποστήριζε ότι όλη η φιλοσοφία είναι στην ουσία προετοιμασία για τον θάνατο. Στον βουδισμό, οι έννοιες της γήρανσης και του θανάτου θεωρούνται αναπόδραστες πλευρές της ύπαρξης μας.

Το διάσημο memento mori των Στωικών δεν λειτουργεί ως σκοτεινή υπενθύμιση απαισιοδοξίας αλλά ως μέσο απελευθέρωσης: όταν αποδεχτεί κανείς ότι όλα έχουν τέλος, παύει να ζει υπό τον φόβο των απωλειών.

Ωστόσο ο νάρκισσος φαίνεται πως προτείνει κάτι ακόμα πιο επαναστατικό: όχι μόνο την αποδοχή του τέλους αλλά τη χρησιμοποίησή του προς όφελος μιας νέας αρχής.

Kάθε χρόνο το λουλούδι «πεθαίνει». Τα πέταλα καφετίζουν κι ο βλαστός λυγίζει καθώς εξαφανίζεται από το περιβάλλον γύρω του. Όμως ο πραγματικός οργανισμός παραμένει ζωντανός κάτω από τη γη μέσα στον βολβό του όπου συγκεντρώνει ενέργεια περιμένοντας τις κατάλληλες συνθήκες για επιστροφή χωρίς σπατάλη δυνάμεων προσπαθώντας να κρατήσει ένα κατεστραμμένο σώμα.»

Aυτή η εικόνα αποκτά βαθύτερη σημασία όταν μεταφερθεί στους ανθρώπους: υπάρχουν στιγμές όπου η επιβίωση απαιτεί όχι μόνο τη διατήρηση ενός παλιού εαυτού αλλά την εγκατάλειψη αυτού ώστε μία νέα εκδοχή ζωής μπορεί τελικά ν’ ανθίσει.

Aυτή η σκέψη βρίσκεται κοντά σε όσα υποστήριξε ο φιλόσοφος Γκάλεν Στρόουσον σχετικά με τον «επεισοδισμό».Σύμφωνα μ’ αυτήν την προσέγγιση, η ανθρώπινη ζωή δεν είναι απαραίτητα μία ενιαία αφήγηση από αρχή έως τέλος – μπορούμε ν’ αποτελούμε διαφορετικές εκδοχές εαυτού μέσα στη διάρκεια αυτής χωρίς έναν αμετάβλητο πυρήνα.»

Aυτό έρχεται σε αντίθεση μ’ εκείνη τη ρομαντική ανάγκη πολλών ανθρώπων ν’ αντιλαμβάνονται τις ζωές τους ως συνεκτικά μυθιστορήματα.» Αν κοιτάξουμε πίσω θα δούμε πολλές διαφορετικές εκδηλώσεις ύπαρξης μέσα στην ίδια ζωή – άλλες επιθυμίες κι αξίες κάθε φορά.»

Mεταμόρφωση σημαίνει ανακατασκευή κι αυτό συμβαίνει είτε ξαφνικά είτε μέσω μιας αργής διαδικασίας αλλαγής – συχνά συνοδευόμενης από κάποιο είδος πένθους για αυτό που κάποτε υπήρχαν.»

Tο λουλούδι νάρκισσος δε νικά τον κόσμο ούτε εξαλείψει τις απειλές γύρω του· επιβιώνει γιατί γνωρίζει πως μπορεί προσωρινά ν’ εγκαταλείψει μία μορφή χωρίς όμως ποτέ n’ χάσει τον πυρήνα της ύπαρξής τους.”

Matureti den simainei na menoume akrivos idioi frente ston xrono kai tis adynatites alla na epitrepsoume ston eayto mas na metamorfonetai otan i palia tou morfi den mporei pleon na epiviosei.”

Xreiazomaste aftin tin ypogeia epimonh kapoion louloudion pou gnorizoun na xanagontai to cheimona choris na fovountai tin anixi.”