Η κατάσταση των ελληνικών τραπεζών: Μια ματιά στο «μαύρο κουτί»

Οι ελληνικές συστημικές τράπεζες μοιάζουν με ένα «μαύρο κουτί», καθώς καταγράφουν συνεχώς αυξανόμενα κέρδη, τα οποία όμως σε μεγάλο βαθμό κατευθύνονται στο εξωτερικό, χωρίς να προσφέρουν αντίστοιχα οφέλη στην εγχώρια οικονομία μέσω χρηματοδότησης. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, οι τράπεζες στην Ελλάδα χορηγούν δάνεια με περιορισμένο ρυθμό και για αυτά τα λίγα που παρέχουν επιβάλλουν από τα υψηλότερα επιτόκια σε σύγκριση με άλλες χώρες της Ευρωζώνης.

Η διαφορά στις χορηγήσεις δανείων μεταξύ Ελλάδας και ευρωζώνης είναι εντυπωσιακή. Ο δείκτης ιδιωτικού χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ έχει μειωθεί στο 51,6% στην Ελλάδα, ενώ ο μέσος όρος στην ευρωζώνη ανέρχεται στο 87%. Αυτό υποδεικνύει ότι οι ελληνικές τράπεζες παρέχουν σημαντικά λιγότερα δάνεια (σε αναλογία προς το μέγεθος της οικονομίας), σχεδόν τη μισή ποσότητα σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Δάνεια υπό περιορισμούς

Ένας ακόμη δείκτης που αποδεικνύει την απ reluctance των ελληνικών τραπεζών να χορηγήσουν δάνεια είναι η αναλογία δανείων προς καταθέσεις. Στην Ελλάδα αυτή η αναλογία φτάνει το 59,24% (2023), συγκριτικά με το 104,44% στην Ευρωζώνη. Δηλαδή οι τράπεζες στη χώρα μας εκδίδουν περίπου τη μισή ποσότητα δανείων σε σχέση με τις καταθέσεις τους από ότι οι αντίστοιχες τράπεζες της ευρωζώνης,παρά την ύπαρξη επαρκούς ρευστότητας.

Αυτές οι καταθέσεις χρηματοδοτούν τα μεγάλα κέρδη που έχουν σημειωθεί τα τελευταία χρόνια καθώς οι τράπεζες προτιμούν να επενδύουν τη διαθέσιμη ρευστότητα τους στους ειδικούς λογαριασμούς υψηλών τόκων της ΕΚΤ αντί να την χρησιμοποιούν για νέες χορηγήσεις. Έτσι παρουσιάζουν μια εικόνα εξυγίανσης και επιτυχίας μετά την κρίση των μνημονίων και επικαλούνται αύξηση στα κέρδη αλλά και στις πιστώσεις κατά τα τελευταία δύο χρόνια, όπου η νέα χρηματοδότηση αναμένεται να ξεπεράσει φέτος τα 13 δις ευρώ.

Ταμείο Ανάκαμψης

Ωστόσο αυτή η αύξηση στις πιστώσεις οφείλεται κυρίως στα επιχειρηματικά δάνεια που συνδέονται άμεσα με το Ταμείο Ανάκαμψης. Το Ταμείο αυτό συμμετέχει έως και κατά 50% στις επενδύσεις ή εγγυάται μέρος του επιτοκίου μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο για τις τράπεζες. Δυστυχώς όμως αυτά τα επιχειρηματικά δάνεια κατευθύνονται κυρίως προς μεγάλους επιχειρηματίες θεωρούμενους αξιόπιστους ενώ αποκλείονται πολλές μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις που δεν πληρούν τις αυστηρές προϋποθέσεις χρηματοδότησης.

Tην ίδια στιγμή παρατηρείται πτώση στα νέα καθαρά δάνεια προς νοικοκυριά καθώς ακόμα κι αυτοί που μπορούν να πάρουν στεγαστικό ή προσωπικό δάνειο φοβούνται λόγω του σφοδρού ελέγχου από τις τράπεζες ή μέσω εισπρακτικών εταιρειών στους ήδη υπερχρεωμένους πελάτες τους από προηγούμενες κρίσιμες περιόδους.

Kρατική στήριξη

Aπόλυτα σαφή είναι επίσης τα στοιχεία που δείχνουν ότι παρά την συνεχή αύξηση των κερδών τους οι ελληνικές τράπεζες δεν εκπληρώνουν τον κύριο σκοπό τους: τη χρηματοδότηση της οικονομίας. Αυτή ακριβώς ήταν η αιτία για την κρατική στήριξή τους κατά τη διάρκεια της κρίσης αλλά συνεχίζεται μέχρι σήμερα μέσω κρατικών εγγυήσεων πολλαπλών δις ευρώ.

Aυτό σημαίνει πως οι Έλληνες φορολογούμενοι πλήρωσαν για τη διάσωση ώστε αυτές να μπορέσουν όχι μόνο να σταθούν ξανά στα πόδια τους αλλά και να προσφέρουν νέα κεφάλαια ώστε ν’ αρχίσει ξανά η ανάπτυξη της οικονομίας.
Ωστόσο πρακτικά αυτό δεν συνέβη όπως θα έπρεπε αφού αντ’ αυτού έχουν μετατραπεί σε μηχανές παραγωγής κερδών μέσα από διαχείριση χαμηλότοκων καταθέσεων χωρίς ουσιαστική συμβολή στη πραγματική οικονομία.

Aποδοχή αλλαγής στον τρόπο λειτουργίας

Mια άλλη επίκληση σχετικά με τις χαμηλές αποδόσεις του τραπεζικού συστήματος είναι η λεγόμενη «αποδανειοποίηση» μετά την περίοδο κρίσης.
Eίναι γεγονός πως πριν το 2010 είχαν εκτοξευτεί αυτοί οι δείκτες λόγω μιας φούσκας εύκολης πίστης ωστόσο σήμερα φαίνεται πως υπάρχει μια εικονική αποδοχή αυτής αφού πολλά κόκκινα δάνεια έχουν μεταφερθεί σε funds-κορακια αφήνοντας πίσω μόνο αριθμούς στους ισολογισμούς των τρα banks.


Στην πραγματικότητα λοιπόν έχουμε μια κατάσταση όπου παρόλο που υποτίθεται ότι γίνεται προσπάθεια βελτίωσης υπάρχουν ακόμα σοβαρές αδικίες εις βάρος πολιτών κι επιχειρήσεων.


Mετά από τόσα χρόνια στήριξης θα έπρεπε πλέον αυτές οι δομές ν’ ανταποδώσουν κάτι ουσιαστικό στον κόσμο δίνοντάς του δεύτερες ευκαιρίες αντί απλώς πλειστηριασμών χωρίς κανένα αποτέλεσμα.


Δεκαπέντε χρόνια μετά λοιπόν βλέπουμε πως παρά τις θυσίες εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ εξακολουθούν ν’ αποτελούν πρόβλημα τόσο για πολίτες όσο κι για την ίδια αγορά.»