Η Σημασία του Πάσχα στην Ελληνική Παράδοση

Το Πάσχα είναι μία από τις πιο εμβληματικές γιορτές της Ορθοδοξίας και οι Έλληνες την γιορτάζουν με μοναδικό και παραδοσιακό τρόπο.

Τα έθιμα που σχετίζονται με το Πάσχα,μέσα από τις τελετουργίες,τις συμβολικές ενέργειες και τις χριστιανικές πεποιθήσεις,συνθέτουν ένα πλούσιο μωσαϊκό που αποτυπώνει την πολιτιστική κληρονομιά της χώρας. Η Δρ Αικατερίνη Πολυμέρου – Καμηλάκη, πρώην διευθύντρια του Κέντρου Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, αναλύει στο ΑΠΕ αυτό το πολυδιάστατο μωσαϊκό και εξηγεί τη σημασία των εθίμων στη διατήρηση της ταυτότητας κάθε περιοχής στην Ελλάδα.

Μεγάλο Σάββατο – Τα Έθιμα

Το Μεγάλο Σάββατο το πρωί οι πιστοί στολίζουν τον ναό με κλαδιά δάφνης και γεμίζουν καλάθια με δαφνόφυλλα. Ο ιερέας λέγοντας «Ανάστα ο Θεός» σκορπά τα φύλλα αυτά ενώ οι πιστοί χτυπούν τα πόδια τους στα στασίδια τους, ηχούν οι καμπάνες και δημιουργούν θόρυβο για να διώξουν τον θάνατο.Το βράδυ κατά την Ανάσταση ακούγεται το «Χριστός Ανέστη», τσουγκρίζονται κόκκινα αυγά, ρίχνονται βαρελότα για να απομακρυνθεί ο θανάτος. Στην Κορώνη (Μεσσηνία) σπάζουν ένα τσουκάλι ενώ στη Ζάκυνθο ρίχνουν από τα παράθυρα όσα άχρηστα αντικείμενα βρουν προς τιμήν του Χριστού.

Στην Κέρκυρα γυναίκες γεμίζουν έναν κάδο νερού με πρασινάδες και λουλούδια όπου όσοι περνούν πρέπει να ρίξουν ένα νόμισμα. Όταν σημάνουν οι καμπάνες της Αναστάσεως πλένονται πρόσωπα και χέρια… Οι γυναίκες επίσης δαγκώνουν όποιο σιδερένιο αντικείμενο βρίσκονται κοντά τους (ένα κλειδί) φωνάζοντας «σιδερένιο το κεφάλι μου!». Το Μεγάλο Σάββατο ζυμώνεται η πασχαλινή κουλούρα για όσους δεν πρόλαβαν την Μ. Πέμπτη καθώς επίσης σφάζεται το αρνί (λαμπριάτης ή πασχάτης), αποστολή πασχαλινών δώρων στους νονούς γίνεται καθώς επισκέπτονται τα νεκροταφεία.

Kυριακή του Πάσχα

Κατά τη διάρκεια του Πασχαλιού (γνωστό ως Λαμπρή ή Λαμπροφόρα), η εκκλησία στολίζεται με κορδέλες κι αρωματικά φυτά όπως δεντρολίβανο. Παλιότερα οι πιστοί έκαναν μια τελετουργική πράξη σβήνοντας τη φωτιά στα σπίτια τους πριν πάνε στην εκκλησία μόλις ακουστεί η καμπάνa ή ο καντηλανάφτης καλεί σε προσευχή. Μαζί τους έφερναν κόκκινα αυγά για ευλογία που χρησιμοποιούνταν κατά την Ανάσταση.

Μετά την Ανάσταση σε πολλές οικογένειες προσφέρεται ένα ελαφρύ δείπνο ώστε να μην επιβαρύνονται μετά από τη νηστεία. Ο πατροπαράδοτος αμνός στη σούβλα ή γεμιστός στον φούρνο είναι απαραίτητος σε κάθε τραπέζι αυτή τη μέρα.

Kατά τη Δεύτερη Ανάσταση (γνωστή ως Αγνή ή Διπλανάσταση),πραγματοποιείται ευλόγηση νωπού τυριού κι άλλων προϊόντων στους εκκλησιαζόμενους ενώ ακολουθούν παραδοσιακοί χοροί όπου πρωταγωνιστεί ο ιερέας μαζί με άλλους συμμετέχοντες ανάλογα με φύλο κι ηλικία.

Tου Αγίου Γεωργίου

Sυνδεδεμένη άμεσα με το Πασχαλινό πνεύμα είναι η γιορτή του Αγίου Γεωργίου που συχνότερα συμπίπτει χρονικά με δεύτερη ημέρα του Πασχαλιού αλλά περιλαμβάνει επίσης κινητές θρησκευτικές γιορτές όπως η εβδομάδα Διακαινησίμου καθώς επίσης η Ανάλυση κι η Πεντηκοστή.

Aυτός θεωρείται προστάτης των αγροτών αφού προστατεύει τόσο τις εγκαταστάσεις των βοσκών όσο κι εκείνες των γεωργών βοηθώντας έτσι στην ανάπτυξη των καλλιεργιών τους.
Την ημέρα αυτή ανανεώνονταν όλες οι συμφωνίες εργασίας μεταξύ ποιμένων κι αγρότων ενώ διορίζονταν νέοι εργολήπτες στις διάφορες θέσεις εργασίας στον αγροτικό χώρο.
Ο Άγιος Γεώργιος θεωρείται επίσης προστάτης καθαρής ύδρευσης λόγω μιας παράδοσης σύμφωνα με την οποία νίκησε έναν δράκο που προκαλούσε δίψα στους ανθρώπους.
Έτσι σε πολλές περιοχές οργανώνονται πανηγύρια συνοδευόμενα από διάφορους αγωνιστικούς διαγωνισμούς όπως δρόμοι ή πάλη αλλά ακόμα περιλαμβάνει χορούς γύρω από εικόνες του Αγίου μετά τον εορτασμό αυτού στις κοινότητες αυτές.

Aνοιξιάτικος Εορτασμός – Aσπροβδόμαδο

Tο Asprovdomato συνεχίζεται o εορτασμόs tou Pásxa me xoroús se exokklísia kai stous xórous ton nekrotáfeion me litaneutikes periforés eikonón stous oríous ton oikismón k.a.. Sti Thessalía epí trís méres metá to Pásxa oi gynaíkes katá seirán ilikías choróun sta mesochória tragoudóntas paschalina tragoudía . Sta Mégara , tin Trítin tis Diakainisímou choróun ton choro tis Trátas , enós paradosiakós chórus pou anágei to kalokairi .