Ο Οδυσσέας: Μύθος ή Ιστορία;

Η ύπαρξη του Οδυσσέα ως ιστορικού προσώπου παραμένει αμφίβολη. Παρόλα αυτά, οι αρχαιολογικές ανακαλύψεις στην Ιθάκη αποδεικνύουν ότι οι αρχαίοι Έλληνες τον θεωρούσαν πραγματικό ήρωα και αντικείμενο λατρείας. Ένα εκτενές ιερό, αφιερώματα, επιγραφές και χιλιάδες ευρήματα αποκαλύπτουν τη λεπτή διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στον μύθο και την ιστορική μνήμη.

Υπάρχουν λογοτεχνικοί χαρακτήρες που αντέχουν στο πέρασμα του χρόνου επειδή διηγούνται σπουδαίες ιστορίες.Υπάρχουν όμως και ήρωες που ξεπερνούν τα όρια της αφήγησης και γίνονται μέρος της πραγματικότητας των ανθρώπων που τους δημιούργησαν. Φαίνεται ότι ο Οδυσσέας ανήκει σε αυτή τη δεύτερη κατηγορία. Σχεδόν τρεις χιλιετίες μετά την ολοκλήρωση της Οδύσσειας — ενός από τα πιο εμβληματικά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας — η αρχαιολογία προσθέτει μια νέα διάσταση στο ερώτημα που απασχολεί μελετητές εδώ και αιώνες: υπήρξε ποτέ ο βασιλιάς της Ιθάκης;

Η απάντηση είναι μάλλον αρνητική όσον αφορά την ιστορική του ύπαρξη. Ωστόσο, οι πρόσφατες ανακαλύψεις δείχνουν ότι αυτό ίσως να μην έχει τόση σημασία τελικά. Για τους ανθρώπους των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων, ο Οδυσσέας ήταν απόλυτα υπαρκτός — αρκετά υπαρκτός ώστε να αποκτήσει δικό του ιερό με προσκυνητές και τελετουργίες.

Ένα ιερό αφιερωμένο στον βασιλιά της Ιθάκης

Στις πλαγιές του όρους Έξωγη, σε μια περιοχή γνωστή για αιώνες ως «Σχολή του Όμηρου», οι αρχαιολόγοι εξερευνούν έναν χώρο που επί δεκαετίες είχε αντιμετωπιστεί με σκεπτικισμό. Οι πρώτες ανασκαφές τον 19ο αιώνα δεν είχαν καταφέρει να βρουν στοιχεία σύνδεσης με τον κόσμο της Οδύσσειας. Από το 2018, η ομάδα υπό την καθοδήγηση του Γιάννου Λόλου από το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων συνέχισε τις συστηματικές έρευνες που είχαν προηγηθεί μεταξύ 1994-2011 με εντυπωσιακά αποτελέσματα.

Το Υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε την ανακάλυψη ενός μεγάλου τελετουργικού συγκροτήματος από τον 3ο αιώνα π.Χ., το οποίο περιλαμβάνει αίθουσα τελετών μεγάλης κλίμακας, πιθανό αμυντικό πύργο καθώς επίσης δεξαμενή νερού μυκηναϊκού τύπου. Οι αρχαιολόγοι έχουν πλέον βαφτίσει αυτόν τον χώρο «Οδυσσείον».

Ο κος Λόλος δήλωσε στους New York Times ότι δεν βρέθηκαν στοιχεία για το αν πρόκειται για το μυκηναϊκό ανάκτορο του Οδυσσέα ούτε ότι τα σωζόμενα κτίσματα χρονολογούνται στον 12ο αιώνα π.Χ., όταν υποτίθεται πως επέστρεψε από την Τροία. Ωστόσο, το συγκρότημα αποδεικνύει κάτι ίσως πιο σημαντικό: πέντε αιώνες μετά τη συγγραφή των ομηρικών επών, οι κάτοικοι της Ιθάκης είχαν μετατρέψει τον Οδυσσέα σε αντικείμενο επίσημης λατρείας.

Τα ευρήματα που μαρτυρούν έναν «πραγματικό» Οδυσsey

Pεαλιστικά στοιχεία προέρχονται κυρίως από χιλιάδες μικρά αντικείμενα παρά από κάποιο εντυπωσιακό άγαλμα· αυτά αφηγούνται μια πολύ πιο πιστευτή ιστορία σχετικά με τη λατρεία αυτού του ήρωα στην περιοχή μας.

(…)