Η Δημιουργική Διαδικασία και η Τεχνητή Νοημοσύνη

Καθώς η τεχνητή νοημοσύνη αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία στη διαδικασία της δημιουργίας, ένας από τους σημαντικότερους ανθρώπους που έχουν συμβάλει στη διαμόρφωση εντυπωσιακών κινηματογραφικών κόσμων των τελευταίων ετών επιμένει ότι η φαντασία παραμένει κυρίως ανθρώπινο προνόμιο.

Ο Καναδός σκηνογράφος Πατρίς Βερμέτ, βραβευμένος με Όσκαρ για τον σχεδιασμό παραγωγής του Dune: Part One, συμμετείχε σε μια συζήτηση στο SXSW London μαζί με τον αστροβιολόγο Ντέιβιντ Γκρίνσπουν. Η συζήτηση επικεντρώθηκε στην αλληλεπίδραση μεταξύ επιστήμης και αφήγησης καθώς και στον τρόπο που δημιουργούνται ολόκληροι κόσμοι — είτε αυτοί είναι μακρινοί πλανήτες είτε το μέλλον της ανθρωπότητας.

Από την αρχή της συζήτησης, ο Βερμέτ ανακοίνωσε ότι το τρίτο μέρος του κινηματογραφικού σύμπαντος του Dune θα κάνει πρεμιέρα στις αίθουσες των ΗΠΑ στις 18 Δεκεμβρίου (στην Ελλάδα πιθανότατα μία ημέρα νωρίτερα). Ωστόσο, απέφυγε να αποκαλύψει λεπτομέρειες που θα μπορούσαν να θεωρηθούν spoiler.

Όμως δεν παρέλειψε να εκφράσει τη θέση του σχετικά με την τεχνητή νοημοσύνη. «Όταν πρόκειται για την πίεση προς την ΑΙ, εγώ αντιστέκομαι», δήλωσε χαρακτηριστικά. Εξήγησε ότι η δική του διαδικασία δημιουργίας βασίζεται στην ανάλυση, τη διερεύνηση και τη σταδιακή επίλυση προβλημάτων αντί για άμεσες εικόνες μέσω αλγορίθμων.

Για τον Βερμέτ, ο σχεδιασμός ενός κινηματογραφικού κόσμου δεν περιορίζεται απλά στην παραγωγή ενός οπτικού αποτελέσματος. Είναι μια διαδικασία κατανόησης των χώρων, των αναλογιών και της σχέσης ανάμεσα στον δημιουργό και το περιβάλλον που οικοδομεί. Γι’ αυτό συνεχίζει να χρησιμοποιεί τρισδιάστατα μοντέλα καθώς και χειροποίητες τεχνικές που του επιτρέπουν να εξερευνά τις ιδέες του σε βάθος. Με χιούμορ ανέφερε ότι η προσέγγισή του μπορεί να χαρακτηριστεί όχι “method acting”, αλλά “method designing”. Από τη μία πλευρά υπάρχει η επίπονη διαδικασία πειραματισμού· από την άλλη πλευρά είναι οι πολλές δυνατότητες εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης όπου «δίνεις μια εντολή και… εμφανίζεται το αποτέλεσμα».

Η στάση αυτή δεν φαίνεται να προέρχεται από φόβο απέναντι στην τεχνολογία αλλά από μια βαθύτερη κατανόηση της φύσης της δημιουργίας. Ο Βερμέτ υποστήριξε πως αξία έχει όχι μόνο το τελικό προϊόν αλλά κυρίως η πορεία προς αυτό. Στο πλαίσιο αυτό θυμήθηκε τις πολύωρες συζητήσεις με τον Στίβεν Γουόλφραμ κατά τη διάρκεια εργασιών για την ταινία Arrival του Ντενί Βιλνέβ. Αυτές οι συνομιλίες ήταν «επιστημονικά jam sessions», όπου επιστήμονες κι καλλιτέχνες αντάλλασσαν ιδέες γύρω από πιθανά σενάρια εξωγήινων πολιτισμών καθώς επίσης αφηγηματικά ζητήματα που έπρεπε να λυθούν πειστικά.

Αυτές οι συνεδρίες αποκάλυψαν πως η δημιουργία φανταστικών κόσμων συνδέεται στενά με την επιστημονική έρευνα· σε κάθε περίπτωση πρόοδος προκύπτει μέσα από ερωτήσεις κι αμφιβολίες καθώς επίσης συνεχείς δοκιμές υποθέσεων. Το πιο σημαντικό μάθημα αυτής της διαδικασίας είναι απλό αλλά καθοριστικό: εμπιστεύεται κανείς τα ένστικτά του.

Kαι ίσως δεν είναι τυχαίο ότι μιλώντας για το μέλλον ένας άνθρωπος όπως ο Βερμέτ —που έχει αφιερώσει χρόνια στο σχεδιασμό διαστημικών πολιτισμών— καταλήγει μιλώντας για κάτι απολύτως ανθρώπινο: τη μουσική. Παρόλο που έχει ασχοληθεί εκτενώς με την επιστημονική φαντασία, παραδέχεται πως γνωρίζει μόνο μία πραγματική μορφή ταξιδιού στον χρόνο: όχι μέσω μηχανών ή σκουληκότρυπων αλλά μέσω συναισθημάτων.

“Η μουσική είναι ίσως η μοναδική αληθινή χρονομηχανή”, σημείωσε χαρακτηριστικά· μια μελωδία μπορεί εύκολα να επαναφέρει στιγμές ή πρόσωπα που φαίνονται χαμένα μεταφέροντας κάποιον πίσω σε εκδοχές αυτού που νόμιζε πως είχαν ξεχαστεί στο παρελθόν.
Αυτό ίσως εξηγεί καλύτερα γιατί άνθρωποι όπως ο Βερμέτ εξακολουθούν να εμπιστεύονται περισσότερο τις ανθρώπινες εμπειρίες παρά τους αλγορίθμους: διότι οι κόσμοι που μένουν στη μνήμη δεν οικοδομούνται μόνο μέσα από εικόνες αλλά κυρίως μέσα από συναισθήματα.