Σοβαρές καταγγελίες για παράνομες επαναπροωθήσεις στον Έβρο

Μια νέα έρευνα του BBC αποκαλύπτει ανησυχητικές πρακτικές που αφορούν τις διαδικασίες στα ελληνοτουρκικά σύνορα, με αναφορές σε «μισθοφόρους» μετανάστες που χρησιμοποιούνται από τις ελληνικές αρχές.

Το ρεπορτάζ του BBC φέρνει στο προσκήνιο σοβαρές καταγγελίες σχετικά με τη στρατολόγηση μεταναστών από την ελληνική αστυνομία, οι οποίοι φέρονται να συμμετέχουν σε βίαιες και παράνομες επαναπροωθήσεις (pushbacks) άλλων αιτούντων άσυλο κατά μήκος του ποταμού Έβρου. Μέσα από διαρροές εγγράφων και μαρτυρίες προσφύγων, η έρευνα αποκαλύπτει ένα δίκτυο εκβιασμών και ακραίας βίας, το οποίο οι ελληνικές αρχές αρνούνται ή αγνοούν.

Οι δημοσιογράφοι Τζέσικα Πάρκερ και Κώστας Καλλέργης υπογράφουν το ρεπορτάζ αυτό και καλούν όποιον έχει επιπλέον πληροφορίες να επικοινωνήσει μαζί τους με πλήρη εχεμύθεια.

Λεπτομέρειες της έρευνας

Η έρευνα δείχνει ότι η ελληνική αστυνομία στρατολογεί πρόσφυγες για να συμμετέχουν σε βίαιες επαναπροωθήσεις άλλων μεταναστών πέρα από τα χερσαία σύνορα της χώρας. Εσωτερικά έγγραφα της αστυνομίας αποκαλύπτουν ότι αυτή η διαδικασία επιβλέπεται από ανώτερους αξιωματικούς.

Μαρτυρίες αναφέρουν περιστατικά βαναυσότητας όπου πρόσφυγες υπήρξαν θύματα ληστείας, ξυλοδαρμού και ακόμη κακοποίησης. Υπήρχαν ισχυρισμοί ότι αυτοί οι μισθοφόροι εργάζονται στα σύνορα τουλάχιστον από το 2020.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε στο BBC ότι δεν είχε γνώση των καταγγελιών αυτών σχετικά με τη χρήση μεταναστών στις επαναπροωθήσεις. Οι επαναπροωθήσεις θεωρούνται παράνομες σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.

Aξιολόγηση των ευρημάτων

The Lighthouse reports είχε αναφέρει παρόμοιους ισχυρισμούς το 2022 σχετικά με ξένους μασκοφόρους στην Ελλάδα. Η τρέχουσα έρευνά μας ξεκίνησε όταν λάβαμε ένα ανησυχητικό βίντεο που φερόταν να δείχνει κακοποιήσεις μεταναστών από μισθοφόρους.

“Δεν υπάρχει κανείς εδώ στον Έβρο που να μην γνωρίζει για τις επαναπροωθήσεις,” ανέφερε μια πηγή της αστυνομίας στην περιοχή μας. Οι μισθοφόροι είναι συχνά πρόσφυγες οι οποίοι προέρχονται κυρίως από χώρες όπως το Πακιστάν, τη Συρία και το Αφγανιστάν, ανταμείβονται δε είτε σε χρήμα είτε μέσω κλεμμένων κινητών τηλεφώνων ή εγγράφων που τους διευκολύνουν στη διέλευση μέσω Ελλάδας.

Aνησύχητες μαρτυρίες

Bίντεο που προβλήθηκαν στο BBC δείχνουν μια ομάδα προσφύγων που μόλις είχαν περάσει τον Έβρου να πέφτουν θύματα ενέδρας από μασκοφόρους στις 22 Ιουνίου 2023. Μια έκθεση ανεξάρτητου οργανισμού διαπίστωσε ότι αυτοί οι αλλοδαποί ενεργούσαν υπό την καθοδήγηση Ελλήνων αξιωματικών και υπέστησαν σωματική κακοποίηση καθώς επίσης απειλές για ζωή.

Eπιπτώσεις στους πρόσφυγες

the Greek authorities έχουν αρνηθεί οποιαδήποτε εμπλοκή στην περίπτωση αυτή ενώ ο οργανισμός ΕΕΔΑ έχει καταγράψει περισσότερες από εκατό περιπτώσεις υποτιθέμενων αναγκαστικών επιστροφών στον Έβρος τα τελευταία χρόνια. Αν κι έχουν μειωθεί τα περιστατικά αυτά, αρκετές περιλαμβάνουν μη Ελληνικής υπηκοότητας άτομα – πιο πρόσφατα τον Οκτώβριο του 2025.

Aπάντηση της κυβέρνησης

Kαθώς ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε πως δεν γνώριζε τις συγκεκριμένες καταστάσεις περί χρησιμοποίησης μισθοφόρων αλλά τόνισε την ανάγκη προστασίας των συνόρων της χώρας απέναντι σε πιθανή «μαζική εισβολή» μεταναστευτικών πληθυσμών.
Η Frontex έχει αποκηρύξει οποιεσδήποτε υποψίες περί παραλείψεως παραβάσεων δικαιωμάτων ανθρώπων λέγοντες πως συμβάλλει στη νόμιμη διαχείριση των συνόρων.

Συγκλονιστικές Αποκαλύψεις για Μετανάστες στον Έβρο

Καθώς περιπλανιόταν στην Ορεστιάδα, μια πόλη του βόρειου Έβρου, η Αμάλ και οι κόρες της έπεσαν θύματα δύο μασκοφόρων. Αυτοί τους ζήτησαν να παραδώσουν τα κινητά τους τηλέφωνα και τις ταυτότητές τους πριν τις οδηγήσουν στα σύνορα με ένα λευκό βαν χωρίς παράθυρα.Η κατάσταση επιδεινώθηκε όταν η κόρη της, που φορούσε πάνα, υπέστη σοκ καθώς οι μασκοφόροι την απομάκρυναν από αυτήν. «Ούρλιαζε από τον φόβο της», θυμάται η Αμάλ.

Αργότερα, οι μασκοφόροι – που είχαν πλέον αυξηθεί σε επτά – συγκέντρωσαν την οικογένεια μαζί με άλλους 20 ανθρώπους σε ένα μονοπάτι και χρησιμοποίησαν ξύλα για να τους κρατήσουν στη σειρά. «Ενώ περπατούσαμε, είδαμε έναν νεαρό άνδρα… τον χτύπησαν τόσο άσχημα που λιποθύμησε». Οι κόρες της ήταν τρομοκρατημένες και έκλαιγαν βλέποντας τη σκηνή.

Στην Τουρκία συναντήσαμε επίσης τον Αχμάντ, έναν άλλο Σύριο πρόσφυγα ο οποίος μας ανέφερε ότι υπήρξε θύμα ξυλοδαρμού από την ελληνική αστυνομία μετά τη σύλληψή του στον Έβρο. Την επόμενη μέρα βρέθηκε ανάμεσα σε δεκάδες άλλους μετανάστες στοιβαγμένους σε φορτηγό: «Η κατάσταση ήταν αφόρητη λόγω του συνωστισμού και των οσμών· πολλοί άνθρωποι δεν μπορούσαν να αναπνεύσουν». Ο ίδιος δήλωσε ότι η αστυνομία τούς οδήγησε στον ποταμό Έβρο όπου σχημάτισαν ομάδες.

Ακολούθως παραδόθηκαν σε πέντε ή έξι μισθοφόρους που έλεγξαν τα προσωπικά αντικείμενα των ανδρών προτού χρησιμοποιήσουν ξύλα εναντίον όποιου προσπαθούσε να κρύψει χρήματα.Οι πρόσφυγες τοποθετήθηκαν σε πλαστικές βάρκες και μεταφέρθηκαν μέχρι τη μέση του ποταμού αλλά οι μισθοφόροι δεν προχώρησαν περισσότερο φοβούμενοι πυρά από τους Τούρκους συνοριοφύλακες. Αν κάποιος δεν πηδούσε στη θάλασσα, ισχυρίζεται ο Αχμάντ ότι απλά τον πετούσαν έξω: «Το νερό μπορούσε να παρασύρει ανθρώπους· δεν τους ενδιέφερε καθόλου».

Tanto η Αμάλ όσο και ο Αχμάντ αποφάσισαν να κάνουν επικίνδυνες διαδρομές προς την Ελλάδα λόγω των συνθηκών στις χώρες καταγωγής τους. Ο Αχμάντ τόνισε πως όπως πολλοί άλλοι πρόσφυγες δεν είχαν άλλη επιλογή: «Πέθαινα σιγά-σιγά στη Συρία», είπε χαρακτηριστικά.

“Παράνομοι βαρκάρηδες”

Ιχυρισμοί σχετικά με τη χρήση μισθοφόρων από την ελληνική αστυνομία έχουν αναφερθεί κατά τη διάρκεια πειθαρχικής ακρόασης το 2024 στην οποία έχει αποκτήσει πρόσβαση το BBC. Πέντε συνοριοφύλακες αντιμετωπίζουν κατηγορίες διαφθοράς (που αρνούνται). Σε αποσπάσματα που εξετάστηκαν κάποιοι παραδέχθηκαν ανοιχτά ότι χρησιμοποιούν μισθοφόρους ή όπως αλλιώς αποκαλούσαν “βαρκάρηδες”.

Ένας φρουρός ανέφερε πως το 2020 του ζητήθηκε να εντοπίσει βαρκάρηδες για επαναπροωθήσεις εξαιτίας των κινδύνων λόγω Covid-19 αλλά και των εντάσεων με τις τουρκικές αρχές.

“Εξαναγκασμένος”

Υπήρξαν διαφορετικοί ισχυρισμοί σχετικά με το αν οι μισθοφόροι στρατολογούνται εθελοντικά ή υπό πίεση. Ο Μαρουάν (ψευδώνυμο), ένας Μαροκινός που συναντήσαμε στο Παρίσι υποστήριξε πως δεν είχε άλλη επιλογή παρά μόνο να δεχτεί αυτήν την πρόταση εργασίας το 2020 καθώς ένιωθε σαν αιχμάλωτος.

Aφού απελευθερώθηκε από ένα κελί γεμάτο άλλους πρόσφυγες στο Έβρος θυμήθηκε έναν αξιωματικό να τον ρωτάει αν θέλει δουλειά μαζί του επειδή φαινόταν καλός άνθρωπος κι είχε λίγα αγγλικά γνώσεων: “Φαίνεσαι καλό παιδί”. Εξαιτίας αυτού αισθανόταν υποχρεωμένος να συμφωνήσει φοβάμενος αντίποινα.