Μετοχές με περιορισμένη εμπορευσιμότητα που εκτοξεύονταν, επενδυτικά κεφάλαια με εντυπωσιακές αποδόσεις και μια «καταιγίδα» δισεκατομμυρίων δολαρίων… Πώς μια φαινομενικά κερδοφόρα μηχανή στην Τουρκία μετατράπηκε μέσα σε λίγες ημέρες σε μία από τις πιο σοβαρές κρίσεις των τελευταίων ετών στην τουρκική χρηματιστηριακή αγορά, με πολλές – και σκανδαλώδεις – πτυχές…
Αδυναμία πληρωμής προς τους επενδυτές, κατάρρευση εταιρειών διαχείρισης κεφαλαίων, πτώση στο χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης, καταγγελίες για χειραγώγηση μετοχών και πλέον ποινικές έρευνες που οδήγησαν στη σύλληψη κορυφαίων στελεχών του χρηματοοικονομικού τομέα καθώς και μαζική εκκαθάριση 131 funds από τις τουρκικές αρχές συνολικού ύψους περίπου 18,3 δισ. δολαρίων.
Στην πραγματικότητα η κατάσταση δεν ξέσπασε ξαφνικά. Σύμφωνα με στοιχεία της τουρκικής Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς (SPK) αλλά και αναλύσεις διεθνών ΜΜΕ,οι πρώτες ενδείξεις προβληματικών πρακτικών είχαν εμφανιστεί μήνες νωρίτερα.
Μια περίληψη του σκανδάλου
Στον πυρήνα αυτού του μεγάλου σκανδάλου βρίσκονται επενδυτικά κεφάλαια που είχαν αποκτήσει εξαιρετικά μεγάλες θέσεις σε μετοχές χαμηλής διασποράς και περιορισμένης εμπορευσιμότητας. Σε ορισμένες περιπτώσεις τα funds συνδέονταν άμεσα με τις εταιρείες που εξέδιδαν αυτές τις μετοχές.
Kai όσο τα funds αγόραζαν μαζικά αυτούς τους τίτλους, τόσο οι τιμές αυτών των μετοχών ανέβαιναν κι έτσι αυξανόταν η φαινομενική αξία των funds. Όμως όταν οι επενδυτές άρχισαν να ζητούν μαζικά την επιστροφή των χρημάτων τους, ο μηχανισμός… «κλάταρε» κι έτσι το πρόβλημα ρευστότητας εξελίχθηκε σε κρίση.
Πώς λειτουργούσε ο μηχανισμός
Για να κατανοηθεί τι συνέβη χρειάζεται πρώτα να εξηγηθεί η βασική ιδέα πίσω από τη λειτουργία ενός επενδυτικού fund. Ένα τέτοιο fund συγκεντρώνει χρήματα από διάφορους επενδυτές και τα τοποθετεί σε διαφορετικά περιουσιακά στοιχεία όπως είναι οι μετοχές ή τα ομόλογα. Η αξία ενός fund εξαρτάται άμεσα από την αξία των στοιχείων που έχει στο χαρτοφυλάκιό του.
Sτην περίπτωση της Τουρκίας, κάποια funds είχαν συγκεντρώσει πολύ μεγάλες θέσεις σε εταιρείες όπου κυκλοφορούσαν σχετικά λίγα διαθέσιμα κομμάτια στην αγορά. Όταν ένα fund κατέχει μεγάλο ποσοστό μιας τέτοιης περιορισμένης προσφοράς ακόμη και μικρές συναλλαγές μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές μεταβολές στις τιμές.
Mε αυτό τον τρόπο δημιουργείται ένας αυτοτροφοδοτούμενος κύκλος: Οι αγορές από τα Funds ανέβαζαν την τιμή → Η υψηλότερη τιμή αύξανε την αξία του χαρτοφυλακίου → Τα Funds παρουσίαζαν εντυπωσιακές αποδόσεις → Αυτές οι αποδόσεις προσελκύουν περισσότερους επενδυτές → Τα νέα κεφάλαια επιτρέπουν νέες αγορές κλπ., συνεχίζοντας τον κύκλο.
T τελικά αυτά τα ελληνικά funds δημιούργησαν μια ισχυρή θέση συγκέντρωσης γύρω από εταιρείες χαμηλής διασποράς γεγονός που προκάλεσε σοβαρές ανησυχίες για τις αποτιμήσεις τους.
Tι συνέβη όταν έσκασε η «φούσκα» των funds
Η κρίση ξεκίνησε όταν η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς της Τουρκίας (SPK) εισήγαγε νέους κανόνες στις 28 Αυγούστου για να εμποδίσει ένα ή περισσότερα funds μιας συγκεκριμένης εταιρείας να συγκέντρωναν υπερβολικό ποσοστό στις περιορισμένες διαθέσιμες μετοχές της ίδιας επιχείρησης δημιουργώντας ψευδή εικόνα κερδοφορίας.
Eπιπλέον διεθνείς οργανισμοί χρηματοοικονομικών δεικτών είχαν προειδοποιήσει εδώ και αρκετό χρόνο την Τουρκία σχετικά μ’ αυτό το ζήτημα υποδεικνύοντας ότι αν δεν διορθωθεί θα μπορούσαν να ξεκινήσουν διαδικασίες αναθεώρησης σχετικά μ’ αυτή τη χώρα στους διεθνείς δείκτες χρηματιστηρίου.
A SPK αποφάσισε στα τέλη Αυγούστου κάποιους περιορισμούς ώστε να διορθώσει την κατάσταση. Οι νέοι κανόνες περιόριζαν μεταξύ άλλων πόσο μεγάλη θέση μπορούσε ένα fund να κρατάει σε εταιρείες χαμηλής ελεύθερης διακίνησης.Αυτό σημαίνει ότι όσα funds είχαν ήδη αποκτήσει πολύ μεγάλες θέσεις έπρεπε σταδιακά ν’ αρχίσουν τη διαδικασία μειώσεων αυτών των θέσεων.