Η Βιοφοβία και η Σχέση μας με τη Φύση

Πολλοί από εμάς νιώθουμε γαλήνη όταν ακούμε τον ήχο των φύλλων που θροΐζουν, μυρίζουμε το βρεγμένο χώμα ή περπατάμε σε μονοπάτια γεμάτα δέντρα. Ωστόσο,υπάρχουν και άνθρωποι που μπροστά σε παρόμοια σκηνικά βιώνουν δυσφορία,ανησυχία ή την επιθυμία να απομακρυνθούν άμεσα. Για την επιστήμη, αυτό το φαινόμενο ονομάζεται βιοφοβία – μια κατάσταση που μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες για την κοινωνία.

Μια πρόσφατη ανασκόπηση 196 επιστημονικών ερευνών υποδεικνύει ότι ο φόβος ή η αποστροφή προς τη φύση ενδέχεται να αυξάνονται παγκοσμίως.Αυτό δεν αφορά μόνο τις ατομικές προτιμήσεις αλλά έχει ευρύτερες επιπτώσεις.

Όταν η φύση φαίνεται απειλητική

Η βιοφοβία δεν ισοδυναμεί πάντα με κλινική φοβία. Σε κάποιες περιπτώσεις εκδηλώνεται ως έντονος φόβος απέναντι σε ζώα, έντομα ή άγρια τοπία. Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να είναι πιο διακριτική: αμηχανία στο δάσος, αποστροφή για λάσπη και χώμα, ενόχληση από τους ήχους των ζώων ή δυσκολίες στην ιδέα της πεζοπορίας.

Οι έρευνες δείχνουν ότι οι φοβίες σχετικά με τα ζώα επηρεάζουν περίπου 4% έως 9% του πληθυσμού παγκοσμίως. Συχνά συνοδεύονται από συμπτώματα όπως άγχος και ταχυκαρδίες. Ακόμη κι αν δεν υπάρχουν τόσο έντονα σημεία αντίδρασης, η σταδιακή απομάκρυνση από τη φύση έχει κόστος: οι άνθρωποι που αποφεύγουν πάρκα και υπαίθριες δραστηριότητες χάνουν τα αναγνωρισμένα οφέλη της επαφής με το φυσικό περιβάλλον.

Ο ψηφιακός κόσμος και η απομόνωση

Οι ερευνητές έχουν παρατηρήσει έναν ανησυχητικό κύκλο: όσο λιγότερο χρόνο αφιερώνει κάποιος στη φύση, τόσο πιο ξένη γίνεται αυτή γι’ αυτόν. Αυτή η ξενότητα οδηγεί σε μεγαλύτερη αποφυγή της φυσικής πραγματικότητας.

Aυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο στη σύγχρονη ζωή μας: οι πόλεις πυκνώνουν ενώ ο ελεύθερος χρόνος μειώνεται συνεχώς καθώς οι καθημερινές δραστηριότητες μεταφέρονται στις οθόνες των συσκευών μας. Πολλά παιδιά σήμερα δεν έχουν την ευκαιρία να βιώσουν ένα χωράφι ή μια νύχτα γεμάτη φυσικούς ήχους όπως τζιτζίκια και πουλιά.

Tην ίδια στιγμή, τα κοινωνικά δίκτυα συχνά προβάλλουν στοιχεία φόβου μέσω ειδήσεων για καρχαρίες στις παραλίες ή φίδια στους κήπους – γεγονότα που κυκλοφορούν γρήγορα στο διαδίκτυο χωρίς όμως τις καθημερινές θεραπευτικές στιγμές στη φύση να αποκτούν ανάλογη δημοσιότητα.

Tι είναι αυτό που πραγματικά φοβόμαστε;

Eίναι ενδιαφέρον ότι σχεδόν όλες οι διαθέσιμες έρευνες επικεντρώνονται στα ζώα – το 98% εξετάζει συγκεκριμένα πλάσματα παρά τη γενικότερη σχέση ανθρώπου-φύσης. Επίσης παρατηρείται κυριαρχία στους φόβους απέναντι σε αράχνες και θηλαστικά ενώ πολλά άλλα είδη παραμένουν σχεδόν ανεξερεύνητα.

Aυτό σημαίνει ότι γνωρίζουμε λίγα σχετικά με τους λόγους πίσω από την ανάπτυξη μιας αρνητικής στάσης ακόμη κι απέναντι σε ακίνδυνα πλάσματα όπως φυτά или μικρά ζωάκια. Ο φόβος πολλές φορές δεν προέρχεται από πραγματικούς κινδύνους αλλά τροφοδοτείται από οικογενειακές αντιλήψεις καθώς επίσης πολιτισμικά στερεότυπα είτε τραυματικές εμπειρίες είτε απλώς… έλλειψη εξοικείωσης.

Mε ποιο τρόπο μας επηρεάζει;

H βιοφοβία αποτελεί ένα θέμα πέρα από προσωπικές προτιμήσεις – όσοι αισθάνονται μακριά από τη φύση συνήθως υποστηρίζουν λιγότερο πολιτικές προστασίας του περιβάλλοντος ενώ είναι πιο πιθανό να εγκρίνουν πρακτικές εξόντωσης ζώων θεωρώντας τα επικίνδυνα.
Συνοπτικά λοιπόν όταν χάνουμε την αίσθησή μας ως μέρος του φυσικού κόσμου μειώνεται επίσης η διάθεση για προστασία του.
Σε μια εποχή όπου αντιμετωπίζουμε κλιματική αλλαγή καθώς επίσης απώλεια βιοποικιλότητας αυτή ψυχολογική ασφάλεια μπορεί τελικά να γίνει κρίσιμη παράμετρος.

Mια πιθανή λύση μέσα στην καθημερινότητα

Pρέπει σίγουρα περισσότερες μακροχρόνιες έρευνες ώστε να κατανοηθεί καλύτερα αυτή κατάσταση ωστόσο ήδη έχουμε ένα σαφές μήνυμα: Η σχέση μας με τη φύση είναι δυναμική.
Αναπτύσσεται είτε φθείρεται.
Πολύ πιθανόν λύσεις δε βρίσκονται μόνο μέσα σε θεαματικές αλλαγές αλλά μέσα σε μικρούς τρόπους σύνδεσης: ένας περίπατος χωρίς κινητό στον κόσμο γύρω μας λίγη ώρα στο πάρκο κηπουρική στον χώρο σας ακόμα κι ένα παιδί που αγκαλιάζει χώμα χωρίς δεύτερες σκέψεις.
H εγνωρισμένη εμπιστοσύνη γεννά ασφάλεια ίσως τελικά όσα χαρακτηρίζονται ως βιοφοβικά αποτελέσματα μιας μακρόχρονης απουσίας.