Νέες Ρυθμίσεις για το Άσυλο στην ΕΕ
Στις 10 Φεβρουαρίου 2026, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προχώρησε στην έγκριση ενός εκτενούς πακέτου τροποποιήσεων στη νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με το άσυλο. Στόχος είναι η επιτάχυνση των διαδικασιών εξέτασης των αιτήσεων και η επίτευξη ομοιομορφίας στους κανόνες που ισχύουν στα κράτη μέλη. Με σημαντικές πλειοψηφίες στις ψηφοφορίες, οι ευρωβουλευτές ενέκριναν τη δημιουργία ενός ενιαίου ευρωπαϊκού καταλόγου ασφαλών χωρών καταγωγής και την αναθεώρηση της έννοιας της «ασφαλούς τρίτης χώρας», διαμορφώνοντας ένα νέο αυστηρότερο πλαίσιο για τη διαχείριση των αιτήσεων διεθνούς προστασίας.
Ενιαίος Κατάλογος Ασφαλών Χωρών Καταγωγής
Κεντρικό σημείο της μεταρρύθμισης είναι η καθιέρωση ενός κοινού ευρωπαϊκού καταλόγου ασφαλών χωρών καταγωγής. Στον αρχικό αυτό κατάλογο περιλαμβάνονται χώρες όπως το Μπαγκλαντές, η Κολομβία, η Αίγυπτος, το Κόσοβο, η Ινδία, το Μαρόκο και η Τυνησία.Οι αιτήσεις ασύλου από πολίτες αυτών των κρατών θα εξετάζονται μέσω ταχύτερης διαδικασίας καθώς δεν υπάρχει γενικευμένος κίνδυνος δίωξης ή σοβαρής βλάβης σε αυτούς τους πολίτες. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι οι υποψήφιοι δεν έχουν δικαίωμα να αποδείξουν ότι υπάρχουν ειδικοί λόγοι που απαιτούν την παροχή διεθνούς προστασίας στην περίπτωσή τους. Το βάρος απόδειξης μεταφέρεται στον αιτούντα και αναμένεται να περιορίσει τις αβάσιμες αιτήσεις ενώ θα επιταχύνει τις αποφάσεις.
Αξιοσημείωτο είναι ότι οι χώρες που επιθυμούν να ενταχθούν στην ΕΕ θα θεωρούνται επίσης ασφαλείς χώρες καταγωγής εκτός αν υπάρχουν εξαιρετικές περιστάσεις όπως αδιάκριτη βία λόγω ένοπλης σύρραξης ή σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα έχει την ευθύνη για τη συνεχή παρακολούθηση της κατάστασης και μπορεί να προτείνει είτε προσωρινή αναστολή είτε μόνιμη διαγραφή μιας χώρας από τον κατάλογο εφόσον αλλάξουν οι συνθήκες. Τα κράτη μέλη έχουν επίσης τη δυνατότητα προσθήκης άλλων ασφαλών χωρών σε εθνικό επίπεδο.
Aσφαλής Τρίτη Χώρα: Επιπτώσεις για την Ελλάδα
Η δεύτερη σημαντική αλλαγή αφορά την εφαρμογή του όρου «ασφαλής τρίτη χώρα».Τα κράτη μέλη μπορούν να απορρίπτουν μια αίτηση ασύλου ως απαράδεκτη όταν ο αιτών μπορεί να μεταφερθεί σε μια τρίτη χώρα που θεωρείται ασφαλής εφόσον υπάρχει ουσιαστική σύνδεση με αυτήν τη χώρα ή προηγούμενη διέλευση με δυνατότητα υποβολής αίτησης προστασίας εκεί ή σχετική συμφωνία επανεισδοχής σε διμερές ή ενωσιακό επίπεδο. Αυτές οι συμφωνίες πρέπει να εξασφαλίζουν ότι η τρίτη χώρα εξετάζει τις αιτήσεις ουσιαστικά και παρέχει αποτελεσματική προστασία ενώ εξαιρούνται οι ασυνόδευτοι ανήλικοι.
Για την Ελλάδα, αυτές οι αλλαγές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία λόγω της γεωγραφικής θέσης ως πρώτης γραμμής στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ. Η δυνατότητα ταχύτερης απόρριψης των αιτήσεων από υπηκόους χωρών του ευρωπαϊκού καταλόγου αναμένεται να επιταχύνει τις διαδικασίες στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου καθώς και στις δομές πρώτης υποδοχής μειώνοντας τον χρόνο παραμονής των αιτούντων σε εκκρεμότητα.
Eπιπλέον, η ενίσχυση του πλαισίου γύρω από την έννοια της ασφαλούς τρίτης χώρα μπορεί άμεσα να επηρεάσει τη διαχείριση των ροών μέσω χωρών διέλευσης αν υπάρξουν σχετικές συμφωνίες στο επίπεδο της ΕΕ. Αυτό ίσως δώσει στην Ελλάδα πρόσθετους νομικούς μηχανισμούς για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων αιτήσεων που μπορούν θεωρητικά να εξεταστούν εκτός ΕΕ υπό τον όρο ότι διαφυλάσσονται εγγυήσεις προστασίας.
Συμπερασματικά, το νέο πλαίσιο στοχεύει στη συνδυασμένη προσφορά προστασίας του δικαιώματος στο άσυλο με πιο αυστηρές και γρήγορες διαδικασίες εξέτασης. Για την Ελλάδα όμως, ο βαθμός επιτυχίας αυτού του εγχειρήματος θα εξαρτηθεί από την πρακτική εφαρμογή αυτών των κανόνων καθώς επίσης και από τη συνεργασία με τρίτες χώρες ώστε να διαπιστωθεί πως αυτή η ταχύτητα στις διαδικασίες δεν θυσιάζει θεμελιώδεις εγγυήσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.