Η Σχέση μας με τη Φύση και η Βιοφοβία

Πολλοί από εμάς νιώθουμε γαλήνη όταν ακούμε τον ήχο των φύλλων που θροΐζουν, μυρίζουμε το φρέσκο χώμα μετά τη βροχή ή περπατάμε σε μονοπάτια γεμάτα δέντρα. Ωστόσο, υπάρχουν και άνθρωποι που μπροστά σε παρόμοιες εικόνες βιώνουν δυσφορία, ανησυχία ή την επιθυμία να απομακρυνθούν άμεσα. Για την επιστήμη, αυτό το φαινόμενο ονομάζεται βιοφοβία – μια κατάσταση που μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες για την κοινωνία.

Μια πρόσφατη ανασκόπηση 196 επιστημονικών ερευνών υποδεικνύει ότι ο φόβος ή η αποστροφή προς τη φύση ενδέχεται να αυξάνονται παγκοσμίως. Αυτό δεν αφορά μόνο τις ατομικές προτιμήσεις αλλά έχει ευρύτερες επιπτώσεις.

Όταν η φύση φαίνεται απειλητική

Η βιοφοβία δεν ισοδυναμεί πάντα με κλινική φοβία. Σε κάποιες περιπτώσεις εκδηλώνεται ως έντονος φόβος απέναντι σε ζώα, έντομα ή άγρια τοπία. Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να είναι πιο διακριτική: αμηχανία στο δάσος, αποφυγή του χώματος και της λάσπης, ενόχληση από τους φυσικούς ήχους των ζώων ή απροθυμία για πεζοπορία στην ύπαιθρο.

Οι έρευνες δείχνουν ότι οι φοβίες σχετικά με τα ζώα επηρεάζουν περίπου 4% έως 9% του πληθυσμού παγκοσμίως. Συχνά συνοδεύονται από συμπτώματα όπως άγχος και ταχυκαρδίες. Ακόμα κι αν δεν υπάρχουν τόσο έντονες αντιδράσεις, η σταδιακή απομάκρυνση από τη φύση έχει κόστος: οι άνθρωποι που αποφεύγουν πάρκα και υπαίθριες δραστηριότητες χάνουν τα αναγνωρισμένα οφέλη της επαφής με το φυσικό περιβάλλον.

Ο ψηφιακός κόσμος και η απομόνωση

Οι ερευνητές έχουν παρατηρήσει έναν ανησυχητικό κύκλο: όσο λιγότερο χρόνο αφιερώνει κάποιος στη φύση, τόσο πιο ξένη γίνεται αυτή γι’ αυτόν. Αυτή η ξενότητα οδηγεί σε μεγαλύτερη αποφυγή της φυσικής πραγματικότητας.

Aυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο στην σύγχρονη ζωή μας: οι πόλεις πυκνώνουν ενώ ο ελεύθερος χρόνος μειώνεται συνεχώς καθώς οι καθημερινές δραστηριότητες μεταφέρονται στις οθόνες των συσκευών μας. Πολλά παιδιά σήμερα δεν έχουν την ευκαιρία να βιώσουν ένα χωράφι ή μια νυχτερινή εμπειρία γεμάτη φυσικούς ήχους όπως τζιτζίκια και πουλιά.

Tην ίδια στιγμή,τα κοινωνικά μέσα ενημέρωσης συχνά προωθούν τον φόβο μέσω ειδήσεων για επιθέσεις καρχαριών ή επικίνδυνα φίδια στις αυλές μας – γεγονότα που κυκλοφορούν γρήγορα στο διαδίκτυο χωρίς αντίστοιχα θετικά παραδείγματα καθημερινής ζωής στη φύση.

Tι είναι αυτό που πραγματικά φοβάμαστε;

Eίναι ενδιαφέρον ότι σχεδόν όλες οι διαθέσιμες έρευνες επικεντρώνονται στα ζώα – το 98% εξετάζει συγκεκριμένα πλάσματα παρά τις γενικότερες σχέσεις ανθρώπου-φύσης.Επίσης παρατηρείται κυριαρχία στους φόβους απέναντι σε αράχνες και θηλαστικά ενώ πολλά άλλα είδη μένουν σχεδόν ανεξερεύνητα.

Aυτό σημαίνει ότι γνωρίζουμε λίγα σχετικά με τους λόγους πίσω από την ανάπτυξη αρνητικών συναισθημάτων ακόμα κι απέναντι σε ακίνδυνα πλάσματα όπως φυτά или μικρότερα ζώα.Ο φόβος πολλές φορές δεν προέρχεται από πραγματικούς κινδύνους αλλά τροφοδοτείται από οικογενειακές αντιλήψεις καθώς επίσης πολιτισμικά στερεότυπα и τραυματικές εμπειρίες.

Kαι γιατί είναι σημαντικό για όλους μας;

H βιοφοβία αποτελεί ένα θέμα πέρα ​​της προσωπικής άνεσης: όσοι αισθάνονται μακριά από τη φύση συνήθως υποστηρίζουν λιγότερες πολιτικές προστασίας της άγριας ζωής и συχνότερα δέχονται πρακτικές εξόντωσης «ενοχλητικών» ζώων.
Συμπερασματικά λοιπόν όταν χάνουμε την αίσθησή μας ως μέρος του φυσικού κόσμου μειώνεται επίσης и διάθεση προστασίας του.
Σε εποχές κλιματικής αλλαγής и απώλειας βιοποικιλότητας αυτή ψυχολογική ασφάλεια μπορεί να γίνει κρίσιμη παράμετρος.

Mια πιθανή λύση μέσω της επανα σύνδεσης

Pρέπει σίγουρα περισσότερες μακροχρόνιες έρευνες ώστε να κατανοηθεί καλύτερα αυτή κατάσταση όμως ήδη έχουμε ένα σαφές μήνυμα: Η σχέση μας με τη φύση είναι δυναμική — είτε εξελίσεται είτε φθείρεται.
Πολύ πιθανό είναι πως λύσεις δε βρίσκονται μόνο σε μεγάλου εύρους αλλαγές αλλά μέσα από μικρές στιγμές σύνδεσης — ένας περίπατος χωρίς κινητό στην τρυφερή αγκαλιά ενός πάρκου или λίγη ώρα κηπουρικής στον κήπο σας.
Αυτές οι στιγμές δημιουργούν εμπιστοσύνη προς το περιβάλλον γύρω μας — ίσως τελικά όσα θεωρούμε ως βιοφοβικά συναισθήματα αποτελούν αποτέλεσμα μιας μακράς απουσίας.