Το 2025 αποδείχθηκε μια χρονιά ορόσημο για την Ευρώπη όσον αφορά την αποκατάσταση της ελεύθερης ροής των ποταμών. Σύμφωνα με ανακοίνωση του MedINA – Μεσογειακού Ινστιτούτου Για τη Φύση και τον Άνθρωπο,πάνω από 600 εμπόδια έχουν αφαιρεθεί,επανασυνδέοντας περίπου 3.740 χιλιόμετρα ποταμών. Συνολικά, οι ευρωπαϊκοί ποταμοί έχουν υποστεί περισσότερες από 9.680 αφαιρέσεις τεχνητών φραγμών.
Με αφορμή τη δεύτερη Ημέρα Απομάκρυνσης Φραγμών από Ποταμούς (Dam Removal Day), το MedINA επισημαίνει την ανάγκη για αποκατάσταση της συνδεσιμότητας και της ελεύθερης ροής των ελληνικών ποταμών, καθώς και τις συνεχείς προσπάθειες που καταβάλλονται τα τελευταία χρόνια ώστε να γίνει πραγματικότητα η απομάκρυνση παρωχημένων εμποδίων στη χώρα μας.
«Αν και μέχρι στιγμής δεν έχει γίνει καμία καθαίρεση φράγματος στην Ελλάδα, η χώρα βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ στο να προχωρήσει σε αυτό το σημαντικό βήμα: να μεταβεί από την καταγραφή και επιστημονική τεκμηρίωση στην υλοποίηση», αναφέρει το MedINA στην ανακοίνωσή του. Προσθέτει ότι ένας φραγμός δεν περιορίζει μόνο τη ροή του νερού αλλά «διακόπτει τη φυσική συνέχεια ενός ποταμού, εμποδίζει τη μετακίνηση ψαριών και άλλων υδρόβιων οργανισμών, απομονώνει ενδιαιτήματα και επηρεάζει τη φυσική μεταφορά ιζημάτων καθώς επίσης τη θερμοκρασία και την ποιότητα του νερού». Η υποβάθμιση των ποταμών σε συνδυασμό με τις κλιματικές αλλαγές δημιουργεί μεγαλύτερες προκλήσεις για τους ανθρώπους: λιγότερο διαθέσιμο νερό,αυξημένα πλημμυρικά φαινόμενα και ανάγκη διασφάλισης της ανθεκτικότητας των τοπικών κοινοτήτων.
Ποσοστά Εμποδίων στους Ποταμούς
Σύμφωνα με στοιχεία του MedINA, υπάρχουν πάνω από 1.200.000 καταγεγραμμένα τεχνητά εμπόδια που διασπώνται στους ευρωπαϊκούς ποταμούς ενώ εκτιμάται ότι περισσότερα από 200.000 χλμ. έχουν αλλοιωθεί λόγω τεχνητής συγκράτησης ή αλλαγών στη φυσική τους ροή εξαιτίας αυτών των φραγμάτων.Ειδικότερα το 68% αυτών έχει ύψος μικρότερο των δύο μέτρων – «κατασκευές που συχνά παραβλέπονται αλλά είναι εξίσου επιζήμιες για τη συνδεσιμότητα ενός ποταμού».
«Σε παγκόσμιο επίπεδο μόλις το 37% των ποταμών μήκους άνω των χιλιομέτρων παραμένει ελεύθερο σε όλο τους το μήκος ενώ μόνο το 23% μπορεί να κυλήσει ανεμπόδιστα μέχρι τον ωκεανό», προσθέτει ο οργανισμός MedINA σημειώνοντας πως τα εσωτερικά ύδατα καλύπτουν λιγότερο από το ένα εκατοστό της επιφάνειας της Γης αλλά φιλοξενούν σχεδόν το δέκατο όλων των γνωστών ζωικών ειδών.
“Η πραγματική έκταση του κατακερματισμού παραμένει αθέατη”
Όσον αφορά την κατάσταση στην Ελλάδα, σύμφωνα με τον MedINA η πραγματική έκταση του κατακερματισμού είναι «σε μεγάλο βαθμό αθέατη». Μια επιστημονική έρευνα δημοσιευμένη στο περιοδικό Nature πριν τρία χρόνια εκτιμά ότι υπάρχουν περίπου 22.500 τεχνητές δομές στη χώρα μας ενώ μέχρι σήμερα έχουν αναγνωριστεί μόλις γύρω στα χίλια φράγματα ή άλλα μικρότερα εμπόδια – γεγονός που δείχνει πόσο υποεκτιμημένη είναι η κατάσταση αυτή.
Οι δράσεις που υλοποιούνται υπό την αιγίδα του MedINA περιλαμβάνουν χαρτογράφηση εμποδίων σε συνεργασία με επιστήμονες ώστε να προετοιμαστεί κατάλληλα η διαδικασία αποκατάστασης της ελεύθερης κυκλοφορίας στα ελληνικά υδάτινα σώματα.
Eιδικότερα στον Σαραντάπορο:
- Καθαρή Κατεγραφή: Έγινε συστηματική χαρτογράφηση όλων των τεχνητών εμποδίων μέσω έργου MapStream όπου εντοπίστηκαν πάνω από διακόσια εμπόδια παρέχοντας πολύτιμες πληροφορίες για τα επόμενα βήματα.
- Eπιστημονικές Μελέτες: Στην περιοχή διεξάγεται ολοκληρωμένη υδρολογική έρευνα μέσω συνεργασίας μεταξύ Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και MedINA χρηματοδοτούμενης απ’ τον ΟΦΥΠΕΚΑ ώστε να δημιουργηθεί μια ισχυρή βάση γνώσεων απαραίτητης για τις διαδικασίες απομάκρυσης εμποδίων.
Eπιπλέον Δράσεις:
- Bαθύρεμα: Σε συνεργασία με ειδικούς εξετάζεται η ασφαλής αφαίρεση ενός ανενεργού φράγματος στον παραπότανo Ευρώτας στο πλαίσιο έργου ReFlow όπου οι πρώτες έρευνες δείχνουν ότι μπορεί να γίνει χωρίς κίνδυνο πλημμυρών μετά την αφαίρεσή του.»
