Το Συμβούλιο Ελληνοαμερικανικής Ηγεσίας (HALC) ζητά από τον Μάρκο Ρούμπιο να απορρίψει δημόσια το τουρκολιβυκό μνημόνιο, επισημαίνοντας ότι δεν έχει νομική ισχύ εις βάρος τρίτων χωρών. Παράλληλα, προειδοποιεί ότι οι διεκδικήσεις της Τουρκίας και της Λιβύης θέτουν σε κίνδυνο τα αμερικανικά ενεργειακά και στρατηγικά συμφέροντα στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Σε επιστολή προς τον Υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, το HALC, με εκτελεστικό διευθυντή τον Έντι Ζεμενίδη, εκφράζει την ανησυχία του για την πρόσφατη δήλωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, θεωρώντας την λιγότερο ισχυρή από τη θέση που είχε διατυπωθεί το 2019.
Η επικύρωση από τη Βουλή της Λιβύης και η αντίδραση των Ευρωπαίων
Η παρέμβαση αυτή έρχεται μετά την επικύρωση του μνημονίου από τη Βουλή Αντιπροσώπων της Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου. Αυτή η εξέλιξη προκάλεσε αντιδράσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση και επανέφερε στο προσκήνιο τις συνέπειες που μπορεί να έχει η συμφωνία για τις θαλάσσιες διεκδικήσεις και τις ενεργειακές έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο.Το HALC συγκρίνει τη στάση των ΗΠΑ με εκείνη της ΕΕ, η οποία στις 21 Οκτωβρίου δήλωσε ομόφωνα ότι το μνημόνιο παραβαίνει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και είναι «άκυρο» σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας.
Ανάλογες ανησυχίες έχουν εκφραστεί επίσης από χώρες όπως η Αίγυπτος και το Ισραήλ. Αντίθετα όμως, σε απάντησή του στις 22 Οκτωβρίου, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ενθάρρυνε την επίλυση των θαλάσσιων διαφορών μέσω καλών διαπραγματεύσεων μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας ως συμμάχων στο ΝΑΤΟ. Το HALC υπενθυμίζει ότι όταν υπογράφηκε το μνημόνιο το 2019, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν χαρακτηρίσει τη συμφωνία «αντισυνταγματική». Σύμφωνα με τους εκπροσώπους του HALC, η απουσία μιας σαφούς αμερικανικής θέσης σχετικά με τη νομική διάσταση του μνημονίου μπορεί να ερμηνευτεί ως σιωπηρή αποδοχή των απαιτήσεων που προβάλλουν οι Άγκυρα και Τρίπολη.
Οι αμερικανικές ενεργειακές επενδύσεις στο προσκήνιο
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στη δραστηριότητα αμερικανικών εταιρειών στον θαλάσσιο χώρο γύρω από την Κρήτη. Στην επιστολή αναφέρεται πως τον Φεβρουάριο υπεγράφησαν συμβάσεις μεταξύ Chevron για έρευνα υδρογονανθράκων σε τέσσερις υπεράκτιες περιοχές στην Ελλάδα με ποσοστό συμμετοχής 70%, συμπεριλαμβανομένων συγκεκριμένων οικοπέδων νότια της Κρήτης. Όπως σημειώνεται στη σχετική ανακοίνωση, η Λιβύη έχει ήδη διαμαρτυρηθεί επίσημα για τις ελληνικές έρευνες στα εν λόγω θαλάσσια οικόπεδα ενώ οι αρχές άμυνας της Τουρκίας υποστηρίζουν πως αυτά επικαλύπτουν περιοχές που περιλαμβάνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Επιπλέον γίνεται λόγος για την ExxonMobil που κατέχει δικαιώματα έρευνας σε δύο θαλάσσια οικόπεδα δυτικά κι νοτιοδυτικά της Κρήτης όπου διεξάγονται σεισμικές εξετάσεις από πέρσι. Το HALC συνδέει αυτές τις επενδύσεις με τις προσπάθειες περιορισμού εξάρτησης ευρωπαϊκών κρατών από φυσικό αέριο προερχόμενο από τη Ρωσία καθώς επίσης κι ευρύτερες στρατηγικές ενεργειακής πολιτικής των ΗΠΑ στην περιοχή αυτή.
Στρατηγική σημασία βάσης Σούδας
Η επιστολή αναδεικνύει επίσης ζητήματα ασφάλειας σχετικά με την παρουσία στρατηγικής σημασίας ναυτικής εγκατάστασης στη Σούδα – μία εκ των πιο κρίσιμων υποδομών για τις Ηνωμένες Πολιτείες κι NATO στην Ανατολική Μεσογειότητα . Σύμφωνα λοιπόν με τους εκπροσώπους του HALC ,οι προσπάθειες αμφισβήτησης γύρω απ’ τα θαλάσσα όρια κοντά στην Κρήτη ενδέχεται να προκαλέσουν αστάθεια στο ασφαλιστικό περιβάλλον αυτής βάσης ,θέτοντας έτσι σε κίνδυνο τα συμφέροντα άμυνας των Αμερικάνων . Σε αυτό πλαίσιο καλούν τον Μάρκο Ρούμπιο να επιβεβαιώσει τα κυριαρχικά δικαιώματα Ελλάδας σύμφωνα πάντα προς διεθνές δίκαιο ,συμπεριλαμβανομένων εκείνων που παράγονται απ’ τα ελληνικά νησιά ,καθιστώντας σαφή στους Τούρκους αλλά κι στους Λίβυους πως μονομερείς απαιτήσεις δεν πρέπει ν’ εμποδίζουν νόμιμες ερευνητικές δραστηριότητες εταιρειών υπό Αμερικάνικη διοίκηση.
Tο HALC ζητά επίσης συνεργασία ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες κι Ευρωπαϊκή ΈUnion ώστε ν’ αποκτήσει κοινή θέση απέναντι στο συγκεκριμένο μνημόνιο . «Δεν πρέπει ούτε στιγμή να επιτραπεί στη Τουρκία ή στη Λιβύη ν’ δημιουργήσουν τετελεσμένα εις βάρος ενός συμμάχου μας στο ΝΑΤΟ», καταλήγει χαρακτηριστικά.