Νέο Πλαίσιο Κρατικών Ενισχύσεων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Η Εκτελεστική Αντιπρόεδρος Τερέζα Ριμπέρα Ροντρίγκες, υπεύθυνη για θέματα Ανταγωνισμού, ανακοίνωσε ένα προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων με τίτλο Middle east Crisis Temporary State Aid Framework (METSAF). Ο κύριος στόχος αυτού του πλαισίου είναι να παρέχει στήριξη στα κράτη-μέλη ώστε να βοηθήσουν τους πιο ευάλωτους τομείς των οικονομιών τους που πλήττονται από τις συνέπειες του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ. Αυτή η κατάσταση έχει προκαλέσει σημαντικές αυξήσεις στις διεθνείς τιμές πετρελαίου,φυσικού αερίου και λιπασμάτων.

Συγκεκριμένα, οι τιμές του αργού πετρελαίου έχουν αυξηθεί κατά περισσότερο από 50%, ενώ το φυσικό αέριο παρουσίασε αύξηση περίπου 85%, πριν υποχωρήσουν ελαφρώς. Παράλληλα, η επίθεση στις εγκαταστάσεις LNG Ras laffan στο Κατάρ —τον μεγαλύτερο παγκοσμίως σταθμό υγροποιημένου φυσικού αερίου— επιδείνωσε περαιτέρω την κατάσταση.Στον αγροτικό τομέα, οι τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων ξεπέρασαν τον μέσο όρο κατά 61% για το 2024 και στα λιμάνια της ΕΕ το κόστος καυσίμων για τη ναυτιλία υπερβαίνει τα όρια βιωσιμότητας.

Στο πεδίο των οδικών μεταφορών, η τιμή του diesel σημείωσε αύξηση περίπου 21% σε σύγκριση με τον Μάρτιο του 2025.

Κομισιόν: Το πλαίσιο ενισχύσεων

Το METSAF καλύπτει διάφορους τομείς όπως η γεωργία, η αλιεία και υδατοκαλλιέργεια καθώς και οι χερσαίες μεταφορές (συμπεριλαμβανομένων οδικών και σιδηροδρομικών). Τα κράτη-μέλη έχουν τη δυνατότητα να καλύψουν έως και το 70% των πρόσθετων δαπανών που προκύπτουν λόγω της ανόδου στις τιμές καυσίμων ή λιπασμάτων.

Για τις βιομηχανίες που καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες ενέργειας, εισάγονται προσωρινές τροποποιήσεις στο υπάρχον πλαίσιο CISAF με σκοπό την αύξηση της έντασης ενίσχυσης από 50% σε έως και 70% για την επιλέξιμη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας.

Kάθε κράτος-μέλος θα πρέπει να καταρτίσει ένα εθνικό σχέδιο ενίσχυσης που θα υποβληθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή προς έγκριση μέσω μιας ταχείας διαδικασίας. Μετά την έγκρισή τους, οι αρμόδιες αρχές αναλαμβάνουν τη διαχείριση της εφαρμογής αυτών των ενισχύσεων. Το ποσό που δικαιούται κάθε επιχείρηση υπολογίζεται βάσει της διαφοράς μεταξύ τρέχουσας τιμής και ενός ιστορικού σημείου αναφοράς (που καθορίζεται από κάθε κράτος), πολλαπλασιαζόμενο με τη χρήση καυσίμου ή λιπάσματος σύμφωνα με στοιχεία προ κρίσης.

Mέθοδοι εφαρμογής

• Κανονική διαδικασία: Απαιτεί πλήρη τεκμηρίωση σχετικά με την πραγματική κατανάλωση χωρίς ανώτατο όριο πέραν του 70% των πρόσθετων δαπανών.
• Aπλοποιημένη διαδικασία: Δίνει τη δυνατότητα χρήσης εκτιμήσεων (όπως αριθμός οχημάτων ή έκταση καλλιεργειών) χωρίς λεπτομερή τεκμηρίωση αλλά περιορίζει τις επιδοτήσεις στα 50.000 ευρώ ανά επιχείρηση.

Eπιπλέον υπάρχει πρόβλεψη για προκαταβολική καταβολή της ενίσχυσης βάσει εκτιμήσεων από τις αρμόδιες αρχές καθώς επίσης προβλέπονται μεταγενέστεροι έλεγχοι για τυχόν επιστροφές χρημάτων μέσα σε έξι μήνες μετά τη λήξη της περιόδου επιλεξιμότητας.

Η περίοδος αυτή ξεκινά αναδρομικά από την πρώτη Μαρτίου μέχρι τις τελευταίες ημέρες Δεκεμβρίου του ίδιου έτους. Οι επιχειρήσεις που βρίσκονταν ήδη σε οικονομική δυσκολία πριν τις τελευταίες ημέρες Φεβρουαρίου δεν είναι επιλέξιμες εκτός αν πρόκειται για πολύ μικρές ή μικρές επιχειρήσεις χωρίς πτωχευτική κατάσταση.

Tα κράτη-μέλη είναι υποχρεωμένα να δημοσιοποιούν πληροφορίες σχετικά με κρατικές ενισχύσεις άνω των €100.000 σε δημόσιες βάσεις δεδομένων καθώς επίσης πρέπει να διατηρούν σχετική τεκμηρίωση για μια δεκαετία. Όπως δήλωσε η Τερέζα Ριμπέρα, η μετάβαση προς μια καθαρή οικονομία αποτελεί θεμελιώδη προστασία απέναντι σε πιθανές ενεργειακές κρίσεις στο μέλλον αλλά οι τρέχουσες αυξήσεις απαιτούν άμεσες δράσεις ώστε να εξασφαλιστεί ότι οι βασικοί παραγωγικοί κλάδοι παραμένουν βιώσιμοι στην Ένωση.

Θεσμικό πλαίσιο & Ικανότητα ισχύος

Tο METSAF στηρίζεται στο άρθρο 107(3)(γ) της Συνθήκης Λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ),δίνοντας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποκλειστικά δικαιώματα αξιολόγησης σχετικά με τη συμβατότητα κρατικών ενισχύσεων στην εσωτερική αγορά χωρίς ανάγκη συννομοθετικής διαδικασίας.
Με απλά λόγια αυτό σημαίνει ότι το νέο πλαίσιο έχει ήδη τεθεί σε εφαρμογή χωρίς περαιτέρω ανάγκη ευρωπαϊκής νομοθετικής επικύρωσης.
Το επόμενο βήμα περιλαμβάνει την υποβολή εθνικών σχεδίων προς έγκριση απευθείας μεταξύ κάθε κράτους-μέλους και της Επιτροπής.